Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 34

Argumenty dla dowiedzenia wieczności świata ze strony uczynienia rzeczy

By to samo wykazać, można także wziąć inne argumenty, ze strony samego uczynienia rzeczy.

To bowiem, co wszyscy powszechnie mówią, nie może być całkowicie fałszywe. Fałszywe bowiem zdanie jest pewnym defektem umysłu, podobnie jak i fałszywy sąd o właściwym przedmiocie zmysłowym przydarza się z powodu defektu zmysłu. Defekty zaś są przypadłościowe, dlatego, że są poza zamierzeniem natury. Co zaś jest przypadłościowe, nie może być zawsze i we wszystkich; jak na przykład sąd wydany przez upodobanie wszystkich w smaku, nie może być fałszywy. I tak sąd wydany przez wszystkich o prawdzie, nie może być błędny. Jest zaś powszechnym zdaniem wszystkich filozofów, że z niczego nic nie może być uczynione. Musi to więc być prawdziwe. Jeśli więc jest coś uczynione, musiało być uczynione z czegoś. A jeśli to także było uczynione, musi i to być z czegoś innego uczynione. Nie można zaś tak postępować w nieskończoność, gdyż w ten sposób nie doszłoby do skutku żadne powstawanie, skoro niepodobna przejść nieskończoną ilość rzeczy. Trzeba więc dojść do czegoś pierwszego, co by nie było uczynione. Każdy zaś byt, który nie istniał zawsze, musi być uczynionym. Musi więc to, z czego najpierw wszystko jest uczynione, być wiecznym. Tym zaś nie jest Bóg; gdyż nie może On być materią jakiejś rzeczy, jak tego dowiedziono w Pierwszej Księdze. Wynika więc stąd, że jest coś wiecznego poza Bogiem, mianowicie materia pierwsza.

Co więcej. Jeśli coś jest w innym stanie teraz i przedtem, to musi ono być w jakiś sposób zmienione: gdyż być poruszonym, znaczy być w innym stanie teraz i przedtem. Każda zaś rzecz, która na nowo zaczyna być, nie jest w tym samym stanie teraz i przedtem. Musi się więc to stać przez jakiś ruch lub zmianę. Każdy zaś ruch czy zmiana jest w jakimś podmiocie; aktualizuje bowiem rzecz ruchomą. Skoro zaś ruch jest wcześniejszy od tego, co zostaje przez ruch uczynione, gdyż na tym ruch się kończy, musi przed wszelką rzeczą uczynioną istnieć jakiś podmiot ruchomy. A ponieważ nie można postępować w nieskończoność, trzeba dojść do jakiegoś pierwszego podmiotu, który nie zaczyna się na nowo, lecz istnieje zawsze.

Dalej. Każda rzecz, która na nowo być zaczyna, zanim zaistniała, mogła istnieć; jeśliby tak bowiem nie było, niemożliwym było, by istniała, a koniecznym, by nie istniała; i w ten sposób byłaby zawsze niebytem i nigdy by bytu nie rozpoczęła. Lecz to, co może istnieć, jest podmiotem w możności do bytu. Musi więc przed wszelką rzeczą zaczynającą się na nowo, istnieć podmiot w możności do bytu. A skoro to nie może postępować w nieskończoność, trzeba przyjąć jakiś pierwszy podmiot, który nie zaczyna istnieć na nowo.

Podobnie. Żadna stała substancja nie istnieje, póki się ją tworzy; tworzy się ją bowiem na to, by istniała; nie tworzyłoby się jej więc, gdyby już istniała. Lecz póki się ją tworzy, musi istnieć coś, co jest podmiotem tworzenia, tworzenie bowiem będąc przypadłością, nie może być bez podmiotu. Każda więc rzecz, którą się tworzy, ma jakiś uprzednio istniejący podmiot. A skoro niepodobna tak postępować w nieskończoność, wynikałoby stąd, że pierwszy podmiot nie jest utworzonym, lecz wiecznym. A z tego dalej wynika, że poza Bogiem istnieje coś wiecznego, skoro nie może On być podmiotem tworzenia lub ruchu.

Oto więc argumenty, którymi niektórzy się posługują jakoby dowodami, dla okazania, że jest koniecznym, by rzeczy stworzone istniały zawsze. A w tym sprzeciwiają się wierze katolickiej, która twierdzi, że nic prócz Boga nie istniało zawsze, lecz że wszystko istnieć zaczęło, prócz jednego wiecznego Boga.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.