Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 36

Rozwiązanie argumentów wziętych ze strony rzeczy stworzonych

Podobnie także i ze strony stworzenia nie ma niczego, co by nas przywiodło w sposób konieczny do przyjęcia jego wieczności.

Konieczność bowiem bytu, którą się znajduje w stworzeniach, z której wychodzi pierwszy argument, jest to konieczność porządku, jak wykazano w poprzednich rozdziałach. Konieczność zaś porządku nie pociąga za sobą konieczności, by istniał zawsze ten, w którym taka konieczność istnieje, jak to powyżej wykazano. Chociaż bowiem substancja nieba, przez to, że jej brak możności do niebytu, ma konieczność bytu, to jednak ta konieczność wynika z jego substancji. Stąd, gdy substancja jego jest już raz ustanowiona w bycie, wtedy taka konieczność wprowadza niemożliwość niebytu; nie sprawia zaś, by było niemożliwym, aby niebo nie istniało, z punktu widzenia o który chodzi, mianowicie powoływania do bytu jego substancji.

Podobnie także moc istnienia zawsze, z której wychodził drugi argument, przypuszcza uprzednio powołanie do bytu substancji. Stąd, gdy chodzi o powołanie do bytu substancji nieba, taka moc nie może być wystarczającym argumentem wieczności.

Także i argument następny nie zmusza nas do przyjęcia wieczności ruchu. Wyjaśniono już bowiem, że jest rzeczą możliwą, by Bóg uczynił na nowo coś, co nie jest wieczne, bez tego, by w Bogu działającym zaszła jakaś zmiana. Jeśli zaś jest możliwym, by coś na nowo zdziałał, to jest jasnym, że jest też możliwym, by coś na nowo poruszył; wznowienie bowiem ruchu idzie za rozrządzeniem wiecznej woli, która chce, by ruch nie był zawsze.

Podobnie także skłonność czynników naturalnych, by zachować w gatunku wieczny byt, z czego wychodził czwarty argument, przypuszcza istnienie naturalnych czynników już powołanych do bytu. Stąd argument ten nie ma tu znaczenia, chyba w rzeczach naturalnych już powołanych do bytu, nie zaś gdy chodzi o powołanie rzeczy do bytu. Czy zaś należy przyjąć, że powstawanie rzeczy będzie trwało zawsze, okażemy w następnych rozdziałach.

Także i piąty argument, wzięty z czasu, raczej przypuszcza wieczność ruchu niż jej dowodzi. Skoro bowiem według nauki Arystotelesa, przedtem i potem i ciągłość czasu idzie za przedtem i potem i ciągłością ruchu, jest rzeczą jasną, iż ta sama chwila jest początkiem przyszłości i końcem przeszłości, gdyż coś oznaczonego w ruchu jest początkiem i końcem różnych części ruchu. Stąd nie będzie rzeczą konieczną, by każda chwila była taką, chyba, że każda chwila wyznaczona, którą przyjmujemy w czasie, była pośrednią między przedtem i potem w ruchu, a to znaczy przyjąć ruch wieczny. Gdy się zaś przyjmie, że ruch nie jest wieczny, można powiedzieć, że pierwsza chwila czasu jest początkiem przyszłości, a końcem przeszłości, której nie ma. Nie sprzeciwia się także następstwu w czasie, by się w nim przyjmowało jakieś teraz, będące początkiem, a nie końcem, dlatego, że prosta, w której się przyjmuje jakiś punkt jako początek a nie koniec, jest stałą a nie przemijającą; gdyż także w jakimś szczegółowym ruchu, który też nie jest stałym ale przemijającym, można coś wyznaczyć jako początek ruchu tylko, a nie jako koniec; inaczej byłby każdy ruch wieczny, a to jest niemożliwe.

To zaś, że przyjmuje się pierwej niebyt czasu, niż jego byt, jeśli się czas zaczął, nie zmusza nas do powiedzenia, że się przyjmuje istnienie czasu, gdy się przyjmie, że nie istnieje, jak to wnioskował szósty argument. Gdyż przed powiedzeniem zanim był czas, nie przyjmuje się jakiejś części czasu w rzeczywistości, lecz tylko w wyobraźni. Gdy bowiem mówimy, że czas ma byt po niebycie rozumiemy, że nie było żadnej części czasu, przed owym wyznaczonym teraz; jak na przykład gdy mówimy, że nie ma nic ponad niebem, nie rozumiemy tego jakoby było poza niebem jakieś miejsce, które w stosunku do nieba byłoby ponad nim, lecz, że nie ma wyższego miejsca nad niebo. W każdym zaś wypadku może wyobraźnia przykładać jakąś miarę do rzeczy istniejącej; i z tego powodu, tak samo jak nie należy przyjąć nieskończonej ilości w ciałach, jak powiedziano w III Phys., tak nie należy przyjąć, że czas jest wieczny.

Prawda zaś zdań, które należy przyjąć, nawet gdy się tym zdaniom przeczy, z czego wychodził siódmy argument, posiada konieczność stosunku istniejącego między orzeczeniem a podmiotem. Stąd nie ma przymusu, by jakaś rzecz istniała zawsze, chyba może umysł boży, w którym jest źródło wszelkiej prawdy, jak to wykazano w Pierwszej Księdze.

Jasną jest więc rzeczą, że argumenty wzięte ze stworzeń nie zmuszają do przyjęcia wieczności świata.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.