Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga II, Rozdział 87

Czy Bóg powołuje duszę ludzką do bytu przez stwarzanie

Z tego, co powiedziano, można wykazać, że Bóg jedynie powołuje duszę ludzką do bytu.

Każda rzecz bowiem, która zostaje powołana do bytu, rodzi się albo sama przez się, albo przypadłościowo, albo zostaje stworzona. Dusza ludzka zaś nie rodzi się sama przez się, skoro nie jest złożona z materii i formy, jak tego dowiedziono powyżej (R. L, LXV). Nie rodzi się też przypadłościowo; skoro bowiem jest formą ciała, rodziłaby się wraz ze zrodzeniem ciała, które wynika z czynnej mocy nasienia; dowiedziono zaś, że tak nie jest (R. poprzedni). Skoro więc dusza ludzka ma początek swego istnienia, nie jest bowiem wieczna, ani nie istnieje przed ciałem, jak tego powyżej dowiedziono (R. LXXXIII), wynika stąd więc, że otrzymuje byt przez stworzenie. Wykazano zaś powyżej, że tylko Bóg może stwarzać (R. XXI). Tylko więc Bóg powołuje duszę ludzką do bytu.

Co więcej. Każda rzecz, której substancja nie jest bytem, ma twórcę swego bytu, jak to powyżej wykazano (R. XV). Dusza ludzka zaś nie jest swoim bytem, to bowiem jest właściwością Boga jedynie, jak to powyżej wykazano (tamże). Ma ona więc czynną przyczynę swego bytu. Lecz to, co ma byt samo przez się, samo przez się także powstaje; co zaś nie ma bytu samo przez się, lecz tylko razem z czymś innym, nie otrzymuje bytu samo przez się, lecz wraz z tą drugą rzeczą, jak na przykład forma ognia powstaje, gdy powstaje ogień. Dusza ludzka zaś to ma wśród innych form właściwego sobie, że ma własny swój byt substancjalny, a bytu sobie właściwego udziela ciału (R. LXVIII). Dusza ludzka więc sama przez się posiada swoje stawanie się, inaczej niż inne formy, które powstają przypadłościowo przy powstaniu złożenia. Skoro jednak dusza ludzka nie posiada materii jako swojej części, nie może zatem powstać z czegoś, jak z materii. Wynika więc stąd, że powstaje z niczego. Tak więc zostaje stworzona. Skoro więc stwarzanie jest czynnością właściwą Bogu, jak to powyżej wykazano, wynika stąd, że Bóg jedynie bezpośrednio ją stwarza.

Co więcej. Te rzeczy, które należą do jednego rodzaju, mają ten sam sposób powstawania. Dusza zaś należy do rodzaju substancji umysłowych, a nie jest do pomyślenia, by substancje umysłowe powstawały inaczej, jak drogą stwarzania. A zatem dusza ludzka powstaje przez to, że Bóg ją stwarza.

Podobnie. Cokolwiek przez jakiś czynnik zostaje powołane do bytu, otrzymuje od niego albo coś, co jest początkiem bytu w danym rodzaju, albo sam byt absolutny. Dusza zaś nie może powstawać w ten sposób, jakoby otrzymywała coś, co by było początkiem bytu, jak się to zdarza w rzeczach złożonych z materii i formy, które powstają w ten sposób, że nabywają aktualną formę; dusza bowiem nie posiada w sobie czegoś, co by dla siebie samego było początkiem bytu, skoro jest substancją niezłożoną, jak to powyżej wykazano (R. L, LXV). Wynika więc stąd, że powołuje ją do bytu tylko taki czynnik, od którego absolutnie otrzymuje byt. Sam byt zaś jest właściwym skutkiem pierwszego i powszechnego czynnika; drugorzędne bowiem czynniki działają w ten sposób, że wyciskają podobieństwa swych form na rzeczy, które tworzą, a podobieństwa te są formami rzeczy tworzonych. Duszę więc może powołać do życia tylko pierwszy i powszechny czynnik, a tym jest Bóg.

Oprócz tego. Cel rzeczy odpowiada jej początkowi, wtedy bowiem jest rzecz doskonałą, gdy dosięga swego początku, czy to przez podobieństwo, czy w jakikolwiek sposób. Celem zaś duszy ludzkiej i ostateczną jej doskonałością jest, by przez poznanie i przez miłość wzbiła się ponad cały porządek stworzeń, i dosięgnęła pierwszego początku, którym jest Bóg. Ma zatem od Niego właściwy swemu pochodzeniu początek.

Wydaje się, że myśl tę wypowiada także Pismo św., (Rdz 1). Gdy bowiem, mówiąc o utworzeniu innych zwierząt, przypisuje ich dusze innym przyczynom, na przykład gdy mówi: niech się zaroją wody rojem istot żyjących i podobnie o innych, a gdy dochodzi do człowieka, okazuje, że duszę jego Bóg stworzył, mówiąc (Rdz 2, 7): Utworzył tedy Pan Bóg człowieka z mułu ziemi i tchnął w oblicze jego ducha żywota.

W ten sposób usuwa się błąd tych, którzy twierdzą, że aniołowie stworzyli dusze.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.