Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 100

Że to, co Bóg czyni poza porządkiem natury, nie sprzeciwia się naturze

Należałoby jednak rozważyć, że chociaż Bóg niekiedy czyni coś poza porządkiem nadanym rzeczom, nie czyni jednakowoż nic przeciwko naturze.

Skoro bowiem Bóg jest czystym czynem, a we wszystkim innym jest pewna domieszka możności, należy przyrównać Boga do wszystkich rzeczy, jak poruszającego do poruszanego, jak coś czynnego, do tego, co jest w możności. Jeżeli zaś w porządku naturalnym coś jest w możności odnośnie do jakiegoś czynnika, nie jest to wprost przeciwne naturze, gdy ów czynnik na tę rzecz działa, chociaż czasami sprzeciwia się danej formie, która podlega rozkładowi przez tego rodzaju działanie; gdy bowiem powstaje ogień, a powietrze podlega rozkładowi przez palenie się ognia, mamy powstanie i rozkład naturalny. Cokolwiek więc Bóg czyni w rzeczach stworzonych, nie jest to przeciwne naturze, chociaż wydaje się przeciwnym porządkowi właściwemu dla danej natury.

Co więcej. Skoro Bóg jest pierwszym działającym, jak to wykazano powyżej (Ks. 1 R. XIII), wszystkie następne czynniki są niejako Jego narzędziami. Narzędzia zaś są na to, by służyły czynności pierwszego działającego, gdy ich używa; stąd materia i forma danego narzędzia musi być taka, by odpowiadała czynności zamierzonej przez głównego działającego. I stąd nie jest to przeciwnym naturze narzędzia, by nim poruszał główny działający, lecz przeciwnie, jest to dla jego natury w najwyższym stopniu odpowiednie. Nie jest też przeciwne naturze rzeczy stworzonych, by Bóg jakimkolwiek sposobem nimi poruszał; tak bowiem zostały utworzone, by Mu służyły.

Oprócz tego. Widzimy nawet w czynnikach materialnych, że ruchy, które w niższych ciałach pochodzą od działania ciał wyższych, nie odbywają się ani przemocą, ani nie sprzeciwiają się naturze, chociaż się wydaje, że nie odpowiadają ruchowi naturalnemu, który posiada ciało niższe, odpowiednio do właściwości swej formy; nie mówimy bowiem, że przypływ i odpływ morza są ruchami odbywającymi się przemocą, skoro odbywają się pod wpływem ciał niebieskich, chociaż naturalny ruch wody dąży tylko w jednym kierunku, mianowicie ku środkowi. Tym bardziej więc nie można powiedzieć, by to, co Bóg czyni w jakimkolwiek stworzeniu, działo się przemocą, lub przeciw naturze.

Podobnie. Pierwszą miarą istotności i natury wszelkiej rzeczy jest Bóg, jako pierwszy byt, który jest przyczyną istnienia wszystkich rzeczy. Skoro zaś sądzi się o każdej rzeczy wedle jej miary, należy uważać za naturalne dla każdej rzeczy to, przez co stosuje się do swej miary. To więc będzie naturalne dla każdej rzeczy, co Bóg w nią wkłada. A zatem jeżeli Bóg w tę samą rzecz coś wkłada inaczej, nie jest to przeciwnym naturze.

Co więcej. Wszystkie stworzenia przyrównuje się do Boga, jak dzieło sztuki do twórcy, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej (Ks. II, R. XXIV). Stąd cała natura jest niejako dziełem sztuki bożej. Nie sprzeciwia się to zaś pojęciu dzieła sztuki, jeżeli twórca zmieni coś w swym dziele, nawet po nadaniu mu pierwszej formy. Nie jest więc także przeciwnym naturze, jeśli Bóg uczyni w rzeczach natury coś inaczej, niż się to w zwykłym biegu natury odbywa.

Stąd mówi Augustyn (Contra Faustum XXVI, 3): Bóg, który stworzył i ustanowił wszelką naturę, nie czyni nic przeciw naturze; dla każdej bowiem rzeczy to jest naturalne, co czyni Ten, od którego jest wszelka miara, liczba i porządek natury.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.