Księga III, Rozdział 101
O cudach
To, co Bóg czyni niekiedy poza porządkiem wyznaczonym w rzeczach, nazywa się zwykle cudem; uważamy coś bowiem za cudowne, gdy widzimy skutek, a nie znamy przyczyny. A ponieważ jedną i tę samą przyczynę jedni znają a inni nie znają, zdarza się zatem, że z pomiędzy tych, którzy równocześnie widzą jakiś skutek, jedni uważają go za cudowny, a drudzy go za taki nie uważają; astrolog bowiem widząc zaćmienie słońca, nie uważa, by to było czymś cudownym, zna bowiem jego przyczynę; a ktoś, kto tej nauki nie zna, musi to uważać za cudowne, gdyż nie zna przyczyny, jest to więc czymś cudownym dla tego ostatniego, a nie dla pierwszego. To więc będzie cudownym absolutnie, co jest ukryte absolutnie; i to wyraża nazwa cudu, mianowicie że coś jest cudowne samo w sobie, nie tylko odnośnie do tego lub owego. Przyczyną zaś ukrytą absolutnie dla każdego człowieka jest Bóg; wykazano bowiem powyżej, (R. XLVII), że istotności Boga nikt w tym życiu nie może pojąć rozumem. Tylko to więc można nazwać właściwie cudem, co Bóg czyni poza porządkiem zwykle oglądanym w rzeczach.
Różne zaś są stopnie i porządki tych cudów. Najwyższym stopniem cudu jest takie dzieło, przez które Bóg czyni coś, czego natura nigdy uczynić nie może; na przykład, by dwa ciała zajmowały jedno miejsce, by słońce się cofnęło, lub stanęło, by morze się rozstąpiło i przepuściło przechodzących. Wśród tych rzeczy jest także pewien porządek. Im większych bowiem rzeczy Bóg dokonuje i im bardziej są oddalone od możności natury, tym cud jest większy; jak na przykład większym jest cudem, by się słońce cofnęło, niż by morze się rozstąpiło.
Drugim stopniem cudu jest, gdy Bóg czyni coś, co natura wprawdzie może uczynić, lecz nie w tym porządku. Dziełem natury jest bowiem, by jakieś zwierzę żyło, widziało i chodziło; lecz natura nie może sprawić, by ono żyło po śmierci, by widziało gdy oślepnie, by chodziło gdy okuleje, a Bóg niekiedy cudownie to czyni. I między tymi cudami także są stopnie, odpowiednio do oddalenia danego zdarzenia od możności natury.
Trzecim stopniem cudu jest, gdy Bóg czyni coś, co zwykle czyni natura, jednakowoż bez pomocy czynników naturalnych; na przykład gdy uzdrowi mocą bożą kogoś, kto może z natury zostać uzdrowionym z gorączki; lub gdy deszcz pada bez pomocy czynników naturalnych.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.