Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 102

Że tylko Bóg czyni cuda

Z tego co powiedziano, można okazać, że tylko Bóg może czynić cuda.

Co bowiem całkowicie podlega jakiemuś porządkowi, nie może uczynić nic poza tym porządkiem. Każde stworzenie podlega zaś porządkowi, który Bóg ustanowił w rzeczach. Nie może więc żadne stworzenie działać poza tym porządkiem; a jest tym właśnie czynienie cudów.

Podobnie. Gdy jakaś moc skończona sprawia swój właściwy skutek, do którego jest skierowana jako do celu, nie jest to cudem; chociaż może się wydawać cudownym komuś, kto nie rozumie owej mocy; podobnie jak na przykład ludziom niewykształconym wydaje się cudownym, że magnes przyciąga żelazo, albo że jakaś mała ryba może zatrzymać okręt (Plin. N. H. lib. XXXII, 1). Wszelka zaś możność stworzenia jest ograniczona do pewnego określonego skutku, czy też kilku skutków. Cokolwiek zatem dokonywa się mocą jakiegoś stworzenia, nie może się nazywać cudem we właściwym tego słowa znaczeniu, choć wydaje się czymś cudownym komuś, kto nie zna mocy tego stworzenia. To zaś, co się dzieje mocą Boga, która, jako nieskończona, jest sama przez się niepojęta, jest prawdziwie cudem.

Co więcej. Każde stworzenie wymaga do swej czynności jakiegoś podmiotu swego działania; sam tylko Bóg ma bowiem tę własność, że czyni coś z niczego, jak to wykazano powyżej. (Ks. II, R. XVI, XXI). Co zaś wymaga do swej czynności podmiotu, może czynić tylko to, do czego ów podmiot jest w możności; czynnością bowiem czynnika w stosunku do podmiotu jest sprowadzanie podmiotu z możności do czynu. Żadne więc stworzenie, jak nie może stwarzać, tak też nie może w jakiejś rzeczy sprawić niczego poza tym, do czego dana rzecz jest w możności. Bóg zaś czyni wiele cudów przez to, że mocą bożą sprawia w rzeczy coś, czego nie było w jej możności, na przykład by zmarły ożył, by słońce się cofnęło, by dwie rzeczy były w jednym miejscu. Takich cudów nie może więc dokonać żadna moc stworzona.

Co więcej. Podmiot, na który coś działa, stoi w pewnym stosunku i do czynnika, który go sprowadza z możności do czynu i do samego czynu, do którego zostaje sprowadzony. Jak więc podmiot jest w możności do jakiegoś określonego a nie do jakiegokolwiek czynu, tak też z możności do określonego czynu może go sprowadzić tylko jakiś określony czynnik; potrzeba bowiem rozmaitych czynników, aby sprowadzać do różnych czynów: skoro bowiem powietrze jest w możności ogniem i wodą, inny czynnik sprawia, że się staje aktualnie ogniem, a inny, że się staje aktualnie wodą. Jasnym jest także, że materii cielesnej nie może sprowadzić do doskonałej aktualności jakiś czynnik powszechny, lecz musi to czynić czynnik właściwy, przez który działanie mocy powszechnej zostaje zdeterminowane do określonego skutku; do mniej doskonałej aktualności może zaś materię cielesną sprowadzić sam tylko czynnik powszechny, bez pomocy czynnika poszczególnego; zwierzęta doskonałe na przykład nie rodzą się jedynie mocą ciał niebieskich, lecz potrzeba do tego określonego nasienia, podczas gdy sama moc ciała niebieskiego, bez nasienia, wystarcza do zrodzenia niektórych niższych zwierząt. A zatem skutki, które się zdarzają wśród tych niższych rzeczy, jeśli powstają z natury, z wyższych przyczyn powszechnych, bez działania niższych przyczyn poszczególnych, nie są cudem, gdy w ten sposób powstają; jak nie jest cudem, gdy zwierzęta rodzą się z rozkładu, bez nasienia. Jeśli zaś ich natura jest taka, że nie powstają z działania samych tylko przyczyn wyższych, potrzeba dla ich powstania niższych przyczyn poszczególnych. Gdy zaś jakaś wyższa przyczyna wywołuje skutek za pośrednictwem właściwych swych pierwiastków, nie jest to cudem. A zatem moc stworzeń wyższych nie może w żaden sposób zdziałać cudu.

Co więcej. Wydaje się, że na jedno wychodzi, czy ktoś wyprowadza działanie z podmiotu, czy wyprowadza to działanie do którego podmiot jest w możności, czy też wyprowadza działanie w sposób uporządkowany przez stopnie pośrednie. Podmiot bowiem jest w możności do ostatecznego stopnia dopiero wtedy, gdy przeszedł aktualnie stopień pośredni; jak na przykład pokarm nie jest od razu ciałem w możności, lecz dopiero po swej przemianie w krew. Każde zaś stworzenie potrzebuje podmiotu na to, by działać, i może czynić tylko to, do czego podmiot jest w możności, jak to okazano. Może więc działać dopiero wtedy, gdy podmiot sprowadzi do aktualności poprzez określone stopnie. A zatem cudu, który polega na tym, by powstał jakiś skutek nie w tym porządku, w jakim z natury powstaje, nie może uczynić moc stworzona.

Co więcej. Widzimy, że jest pewien naturalny porządek pomiędzy gatunkami ruchu; pierwszym ruchem jest bowiem ruch miejscowy, stąd jest też przyczyną innych ruchów, pierwsze bowiem w każdym rodzaju jest przyczyną tych rzeczy, które z kolei w tym rodzaju następują. Każdy zaś skutek, który zostaje wywołany wśród niższych rzeczy, musi powstać przez jakieś zrodzenie, lub jakąś zmianę. Musi zatem to pochodzić od czegoś, co jest poruszane ruchem miejscowym, jeśli to sprawia jakiś czynnik niematerialny, który we właściwym znaczeniu tego słowa, nie może być poruszany ruchem miejscowym. Skutki zaś, które wywołują substancje niecielesne przy pomocy narzędzi cielesnych, nie są cudami; ciała bowiem działają tylko w sposób naturalny. Nie mogą więc niecielesne substancje stworzone własną mocą czynić cudów, tym mniej więc substancje cielesne, których każda czynność jest naturalna.

Sam jeden więc tylko Bóg może czynić cuda. Jest On bowiem ponad porządkiem, zawierającym wszystko, jako Ten, od którego Opatrzności cały ten porządek wypływa. A moc Jego, będąc całkowicie nieskończoną, nie jest ograniczona do jakiegoś szczególnego skutku, ani też do tego, by skutek wywoływać jakimś określonym sposobem, lub porządkiem.

Dlatego powiedziano o Bogu w (Ps 136, 4): Który Sam czyni wielkie cuda.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.