Księga III, Rozdział 106
Że substancja rozumna, od której zależy skuteczność sztuk czarnoksięskich, nie jest dobrą etycznie
Należy dalej zbadać, jaką jest ta natura rozumna, mocą której dokonują się takie sprawy.
Najpierw wydaje się, że nie jest dobrą ani pochwały godną. Nie jest to bowiem własnością dobrze usposobionego umysłu, by się opiekował czymś, co się sprzeciwia cnocie. W tego rodzaju sztukach to zaś się dzieje; prowadzą bowiem przeważnie do cudzołóstw, kradzieży, zabójstw, i tym podobnych złych czynów; stąd ci, którzy się tymi sztukami posługują, nazywają się złoczyńcami (malefici). Natura rozumna, której pomocą posługują się tego rodzaju sztuki, nie jest więc dobrą etycznie.
Podobnie. Nie jest to właściwością natury umysłu odnoszącego się należycie do cnoty, by opiekował się i pomoc dawał złoczyńcom, a nie ludziom szlachetnym. Sztukami tymi posługują się zaś przeważnie złoczyńcy. A zatem ta natura rozumna, od pomocy której zależy skuteczność owych sztuk, nie odnosi się należycie do cnoty.
Co więcej. Jest to rzeczą rozumu odnoszącego się należycie do cnoty, by prowadził ludzi do tego, co jest właściwym dobrem człowieka, mianowicie do dóbr rozumu. Odwodzić zaś od nich, ciągnąc do jakichś dóbr najmniej tego wartych, jest własnością rozumu źle usposobionego. Przez owe sztuki bowiem nie postępują ludzie w zdobywaniu dóbr rozumu, takich jak nauka i cnota, lecz w dobrach najmniej tego wartych, jak w wynajdywaniu rzeczy skradzionych, i chwytaniu złodziei i tym podobnych. A zatem substancje rozumne, których pomocą posługują się owe sztuki, nie odnoszą się należycie do cnoty.
Co więcej. W wykonywaniu tej sztuki widzimy złudzenia i nieroztropności; potrzeba w nich bowiem człowieka obojętnego na ponęty cielesne, a zwykle się sztuk tych używa dla ułatwienia zakazanych związków. Jednak w działalności umysłu dobrze usposobionego nie ukazuje się nic nieroztropnego, ani sprzecznego. Nie posługują się więc tego rodzaju sztuki pomocą umysłu należycie odnoszącego się do cnoty.
Oprócz tego. Nie jest dobrze i rozumnie usposobionym ten, którego dokonane zbrodnie skłaniają do niesienia komuś pomocy. Tak się zaś w tej sztuce dzieje; czytamy bowiem, że wykonawcy jej zabijają niewinne dzieci. Nie są więc dobrymi i rozumnymi ci, których pomocą się to dzieje.
Podobnie. Właściwym dobrem rozumu jest prawda. Skoro zaś dobro ma prowadzić do dobra, wydaje się, że każdy umysł dobrze usposobiony, ma przywodzić innych do prawdy. Tymczasem w sztukach czarnoksięskich przeważnie się ludzi wyszydza, lub zwodzi. A zatem umysł, który się nimi opiekuje, nie jest dobrze dla obyczajności usposobiony.
Co więcej. Prawda pociąga umysł dobrze usposobiony, rozkoszuje się on w niej, a nie w kłamstwach. Czarnoksiężnicy zaś w swych wezwaniach posługują się różnymi kłamstwami, którymi zjednują sobie tych, których pomocą się posługują; grożą bowiem rzeczami niemożliwymi, na przykład, że gdy ten, którego wzywają, im nie pomoże, to niebo rozbiją, albo gwiazdy zrzucą, jak to opowiada Porfiriusz w Epistola ad Anebontem. A zatem te substancje rozumne, przy których pomocy dokonują się czynności czarnoksiężników, nie są należycie umysłowo usposobione.
Co więcej. Nie jest to własnością dobrze usposobionego umysłu, aby, gdy ktoś jest wyższy, podlegał temu, który mu rozkazuje jako niższy; albo jeśli jest niższy, by pozwalał wyższemu się prosić. Czarnoksiężnicy zaś wzywają tych, których pomocą się posługują, jakby wyżsi; a gdy się ukazują, rozkazują im, choć są niżsi. Wydaje się więc, że w żaden sposób nie są należycie intelektualnie usposobieni.
I w ten sposób zbija się błąd pogan, którzy przypisywali bogom takie sprawy.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.