Księga III, Rozdział 11
Że zło ma podstawę w dobru
Z tego, co powiedziano, można także okazać, że każde zło ma podstawę w jakimś dobru.
Zło bowiem nie może istnieć samo przez się, skoro nie posiada istotności, jak to wykazano powyżej (rozdział 7). Musi więc zło być w jakimś podmiocie. Wszelki zaś podmiot, będąc pewną substancją, jest pewnym dobrem, jak widać z tego, co poprzednio powiedziano. Wszelkie zło jest więc w jakimś dobru.
Co więcej. Zło jest pewnym brakiem, jak widać z tego, co powiedziano (rozdział 9). Brak zaś i forma, której brak, odnoszą się do tego samego podmiotu. Podmiotem formy jest zaś byt w możności do formy, a jest on dobrym; do tego samego bowiem rodzaju należy możność i czyn. Brak zatem, który jest złem, jest w jakimś dobru jak w podmiocie.
Co więcej. Dlatego się nazywa coś złem, że szkodzi. Szkodzi zaś tylko dobru; szkodzić złu jest bowiem dobrem, skoro usunięcie zła jest dobrem. Nie szkodziłoby zaś dobru, mówiąc formalnie, gdyby nie było w dobru; w ten sposób bowiem szkodzi ślepota człowiekowi, że jest w nim. Musi więc zło być w dobru.
Podobnie. Tylko dobro powoduje zło, i to tylko przypadłościowo (rozdział poprzedni). Każdą zaś rzecz przypadłościową sprowadza się do rzeczy istniejącej sama przez się. Musi więc zawsze, wraz ze złem spowodowanym, będącym skutkiem dobra przypadłościowego, istnieć jakieś dobro będące skutkiem dobra samego przez się, tak by było jego podstawą; przypadłościowe bowiem ma podstawę w tym, co jest samo przez się.
Lecz skoro dobro i zło są przeciwieństwami, jedno z przeciwieństw nie może zaś być podmiotem drugiego, lecz je usuwa, wydawać by się mogło komuś na pierwszy rzut oka nieodpowiednim, gdyby się nazwało dobro podmiotem zła. Nie jest to zaś nieodpowiednim, gdy się szuka prawdy. O dobru bowiem, jak i o bycie orzeka się ogólnie, skoro wszelki byt jako taki jest dobrym, jak tego dowiedziono (rozdział 7). Nie jest zaś nieodpowiednim, by niebyt istniał w bycie jako w podmiocie. Brak bowiem każdy jest niebytem, a jednak podmiotem jego jest substancja, która jest pewnym bytem. Ślepota bowiem nie jest niebytem powszechnym, lecz tym niebytem, który mianowicie pozbawia wzroku; nie jest więc jako w podmiocie we wzroku, lecz w zwierzęciu. Podobnie zaś zło nie jest jako w podmiocie w dobru sobie przeciwnym, lecz to dobro usuwa, ale w innym jakimś dobru; jak na przykład zło moralne jest w dobru naturalnym; zło natury zaś, którym jest pozbawienie formy, jest w materii, która jest dobrem jako byt w możności.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.