Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 110

Rozwiązanie powyższych trudności

Tak więc nie jest trudno rozwiązać te zarzuty.

Nie jesteśmy bowiem zmuszeni do powiedzenia, że błąd był w rozumie substancji oddzielonej, która uważała za dobre to, co nim nie jest, a nie brała w rachubę dobra wyższego, do którego należało odnosić własne dobro. Powodem tego braku rozwagi mogła być wola, zwrócona intensywnie ku własnemu dobru; będąc wolną, może się bowiem zwrócić ku temu lub tamtemu.

Jasnym jest, że pragnęła ona tylko jednego dobra, a to sobie właściwego dobra; lecz grzech polegał na tym, że pominęła wyższe dobro, któremu powinna się była podporządkować. Jak bowiem w nas grzech polega na tym, że pragniemy dóbr niższych, mianowicie cielesnych, poza porządkiem rozumu, tak w szatanie grzech polegał na tym, że własnego dobra nie odniósł do dobra bożego.

Jasnym jest także, że nie trzymał się środkowej miary cnoty, przez to, że nie poddał się rozkazowi przełożonego, i w ten sposób więcej dał sobie, niż mu się należało, a mniej niż się należało dał Bogu, któremu jako Dawcy najwyższych praw wszystko podlega. Jest więc oczywistym, że grzech ten przekroczył środkową miarę cnoty nie przez zbytek namiętności, lecz tylko przez nierówność sprawiedliwości, odnoszącej się do działania. W substancjach oddzielonych mogą bowiem być działania, ale nigdy nie może być namiętności.

Nie wynika stąd także, by, jeśli w wyższych ciałach nie może być braku, z tego powodu nie mogło być grzechu w substancjach oddzielonych. Ciała bowiem i wszystko co nie ma rozumu, podlegają tylko działaniu, ale nie działają same ze siebie: nie mają bowiem władzy nad swymi czynami. Stąd nie mogą umknąć przed pierwszym prawem działającego i poruszającego je, z wyjątkiem jeżeli nie potrafią przyjąć wystarczająco w całości normy pierwszego prawa. Zdarza się to z powodu braku dyspozycji w materii. I dlatego ciała wyższe, w których nie może być niedyspozycji materii, nie mogą nigdy odstąpić od normy pierwszej prawa. Substancje zaś rozumne, czyli intelektualne, nie tylko podlegają działaniu, lecz także pobudzają się do właściwych sobie działań. Właściwość tę tym bardziej w nich widzimy, im ich natura jest doskonalszą; kto bowiem ma doskonalszą naturę, ten ma też doskonalszą władzę działania. A zatem doskonałość natury nie przeszkadza w tym, by w nich nie mógł się zdarzyć grzech powyższym sposobem; przez to mianowicie, że lgną do samych siebie, odrzucając porządek wyższego czynnika.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.