Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 119

Że przedmioty zmysłowe kierują myśl naszą ku Bogu

Ponieważ naturalnym jest dla człowieka czerpać poznanie ze zmysłów, a jest niezmiernie trudno wznieść się ponad rzeczy zmysłowe, mają rzeczy zmysłowe ze zrządzenia Opatrzności bożej przypominać także rzeczy boże, by w ten sposób zwracać uwagę ludzi bardziej ku rzeczom bożym, nawet i takich, których umysł nie jest zdolny do oglądania rzeczy bożych samych w sobie.

I dlatego zostały ustanowione ofiary zmysłowe; i te człowiek ofiarowuje Bogu, nie dlatego, by ich Bóg potrzebował, lecz by człowiekowi uprzytomniały, że i siebie samego i wszystko co jest jego, ma odnosić do Boga, jako do celu i jako do Stwórcy i Rządcy i Pana wszechświata.

Od przedmiotów zmysłowych otrzymuje człowiek także pewne uświęcenie, przez obmycia i namaszczenia, nakarmienie i napojenie, przez wypowiadanie słów zmysłowych; by człowiekowi uprzytomnić przez przedmioty zmysłowe, że dary umysłowe, które otrzymuje, pochodzą z zewnątrz, oraz od Boga, którego imię wymawia zmysłowymi wyrazami.

Ludzie wykonują także pewne czynności zmysłowe, nie na to, by poruszyć Boga, lecz by siebie samych zachęcić do rzeczy bożych; takimi czynnościami są na przykład padanie na twarz, klękanie, głośne wołanie, śpiew. Nie wykonuje się tych czynności jakoby Bóg ich potrzebował, wie On bowiem wszystko, i wola Jego jest niezmienna, i przyjmuje uczucia serca, a nie same poruszenia ciała; lecz wykonujemy je dla nas samych, by przez te zewnętrzne czynności myśl nasza została skierowana do Boga, i rozpaliło się uczucie. W ten sposób także wyznajemy Boga Stwórcą ciała i duszy, i okazujemy Mu cześć i przez duszę i przez ciało.

Zrozumiałym jest stąd, że heretycy, którzy przeczą temu, iż Bóg jest Stwórcą naszego ciała, ganią tego rodzaju cześć oddawaną Bogu przy pomocy ciała. Widzimy stąd, że nie pamiętają, iż są ludźmi, jeśli sądzą, że zmysłowe wyobrażenie nie jest konieczne do wewnętrznego poznania, czy uczucia. Wiemy bowiem przez doświadczenie, że czynności zewnętrzne pobudzają duszę do pewnego poznawania, czy odczuwania. Stąd okazuje się jasno, że jest rzeczą odpowiednią, byśmy się posługiwali pewnymi czynnościami cielesnymi, aby myśl naszą podnieść do Boga.

Na tym zaś ofiarowywaniu Bogu zewnętrznych czynności polega, jak powiadają, kult Boga. Wtedy bowiem mówimy, że się oddajemy kultowi jakichś rzeczy, gdy naszymi uczynkami okazujemy o nie staranie. Bogu zaś okazujemy staranie nie dlatego, jakoby ono Bogu było potrzebne, jak się to dzieje, gdy się oddajemy kultowi innych rzeczy, lecz dlatego, że przez to zbliżamy się do Boga. A ponieważ przez akty wewnętrzne bezpośrednio zmierzamy ku Bogu, dlatego przez akty wewnętrzne oddajemy we właściwym znaczeniu kult Bogu. Jednakowoż i zewnętrzne czynności należą do kultu Bożego, o ile przez nie wznosi się, jak to powiedziano, myśl nasza ku Bogu.

Ten kult Boga nazywa się także religią (religio), takimi aktami wiąże się bowiem człowiek (se ligat), by od Boga nie odstępować. A także dlatego, że pewnego rodzaju instynktem naturalnym czuje się człowiek zobowiązanym, by na swój sposób cześć okazywać Bogu, początkowi swego istnienia i wszelkiego dobra.

Stąd też religia ma nazwę pobożności, a przez nią oddajemy należną cześć tym, którzy nas zrodzili. Do pobożności więc także należy, by oddawać cześć Bogu, Rodzicowi wszystkich. Dlatego też tych, którzy sprzeciwiają się temu, co należy do kultu Boga, nazywa się bezbożnymi.

Ponieważ zaś Bóg jest nie tylko przyczyną i początkiem naszego bytu, lecz cały nasz byt jest w Jego mocy, i wszystko co w nas jest, Jemu zawdzięczamy, a przez to prawdziwie jest naszym Panem, to co czynimy, by Bogu cześć okazać, nazywa się służbą.

Panem zaś jest Bóg nie przypadłościowo, tak jak człowiek dla człowieka, lecz z natury. Inaczej więc należy się służba Bogu, a inaczej człowiekowi, któremu poddani jesteśmy przypadłościowo, i który ma pewną ograniczoną władzę, pochodzącą od Boga. Stąd Grecy nazywają służbę, która się należy Bogu, nazwą specjalną, mianowicie latria.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.