Księga III, Rozdział 122
Z jakiego powodu nierząd jest wedle prawa bożego grzechem, i że małżeństwo jest zgodne z naturą
Z tego, co powiedziano, okazuje się, że niesłuszne jest stanowisko tych, którzy twierdzą, że nierząd nie jest grzechem. Podają oni bowiem przykład niewiasty niezwiązanej małżeństwem, niebędącej pod niczyją władzą, ani ojca, ani nikogo innego. Jeśli ktoś za jej zezwoleniem z nią obcuje, nie czyni jej krzywdy, może ona bowiem robić, co jej się podoba, i rozporządza swym ciałem. Nie czyni też krzywdy nikomu innemu, skoro przyjmujemy, że nie jest pod niczyją władzą. Wydaje się więc, że nie ma tu grzechu.
Jeśliby ktoś powiedział, że czyni się krzywdę Bogu, nie wydaje się to odpowiedzią wystarczającą. Nie czynimy bowiem krzywdy Bogu, jeżeli równocześnie nie działamy także przeciw naszemu własnemu dobru, jak to powiedziano. Nie wydaje się zaś, by to się sprzeciwiało dobru człowieka. Stąd nie wydaje się, by się jakaś krzywda działa Bogu.
Podobnie nie wydaje się wystarczającą odpowiedzią, że krzywdę czyni się tu bliźniemu przez zgorszenie. Zdarza się bowiem, że się ktoś gorszy tym, co samo w sobie nie jest grzechem, a staje się w ten sposób grzechem przypadłościowo. Teraz zaś nie zastanawiamy się nad tym, czy nierząd jest grzechem przypadłościowo, lecz nad tym, czy jest grzechem sam w sobie.
Należy więc szukać odpowiedzi w tym, co powiedziano powyżej. Powiedziano bowiem, że Bóg opiekuje się każdym odnośnie do tego, co jest dla niego dobrem. Dobrem dla każdego jest zaś osiągnięcie swego celu; a złem, odwrócenie się od właściwego celu. Należy zaś to rozważyć tak odnośnie do całości, jak i do części; tak mianowicie, by każda część w człowieku i wszelki jego czyn osiągnął właściwy sobie cel. Nasienie zaś, chociaż jest zbyteczne dla zachowania człowieka, konieczne jest jednak dla rozmnożenia gatunku. Inne zaś rzeczy zbyteczne, jak wydzieliny, mocz, pot i tym podobne, do niczego nie są potrzebne, dlatego tylko wydalenie ich jest dobrem dla człowieka. Co do nasienia zaś, nie chodzi o samo wydalenie go, lecz by zostało wydane w celu zrodzenia, i to jest celem obcowania płciowego. Daremnym byłoby zaś zrodzenie człowieka, gdyby za nim nie szło i należne wyżywienie, nie mogłoby bowiem żyć potomstwo, gdyby się przestało je żywić. Tak więc musi być uporządkowane wydanie nasienia, by z niego wyniknąć mogło i odpowiednie zrodzenie, i wychowanie potomstwa.
Stąd zaś wynika, że wszelkie wydanie nasienia w taki sposób, by nie mogło nastąpić zrodzenie, sprzeciwia się dobru człowieka. A jeśli się to dzieje rozmyślnie, musi być grzechem. Powiadam zaś, jeśli się to dzieje w taki sposób, by nie mogło bezwzględnie nastąpić zrodzenie, jak na przykład wszelkie wydanie nasienia bez naturalnego złączenia mężczyzny i niewiasty; dlatego tego rodzaju grzech nazywa się grzechem przeciwko naturze. Jeżeli zaś z wydanego nasienia nie może nastąpić zrodzenie przypadłościowo, nie jest to z tego powodu przeciwko naturze, ani też grzechem; na przykład gdy się zdarzy, że niewiasta jest niepłodna.
Podobnie musi być przeciwnym dobru człowieka, gdy nasienie wydane zostaje w ten sposób, by mogło wprawdzie nastąpić zrodzenie, lecz wychowanie potomstwa jest uniemożliwione. Należy bowiem rozważyć, że u tych zwierząt, u których samica sama może wychować potomstwo, samiec i samica po spółkowaniu nie pozostają razem; przykładem tego są psy. U wszystkich zaś tych zwierząt, u których samica nie może sama wychować potomstwa, pozostaje z nią samiec tak długo, jak długo to jest potrzebne dla wyżywienia i wychowania potomstwa; widzimy to na przykład u niektórych ptaków, których pisklęta nie potrafią natychmiast po wykluciu się znaleźć sobie pokarmu. Skoro bowiem ptak nie żywi piskląt mlekiem, które jest łatwo dostępne, jako że jest przygotowane przez naturę, jak to widzimy u zwierząt czworonożnych, lecz musi gdzie indziej szukać pokarmu dla piskląt, a prócz tego musi je ogrzewać i wysiadywać, nie wystarczyłaby tu jedynie samica. Stąd ze zrządzenia opatrzności bożej, samiec z natury nie opuszcza samicy, aby mogli wychować młode. Jest zaś jasnym, że wśród ludzi niewiasta bynajmniej nie podołałaby sama wychowaniu dzieci; potrzeby życia ludzkiego są bowiem tak liczne, że jedna osoba nie może im sprostać. Jest to więc zgodne z naturą ludzką, by mężczyzna pozostał z niewiastą po obcowaniu płciowym, a nie opuszczał jej natychmiast i obcował z wielu innymi, jak się to dzieje w nierządzie.
Nie sprzeciwia się zaś temu dowodzeniu to, że może być niewiasta, która jest dość bogata, by mogła sama wyżywić potomstwo. Prawość bowiem naturalna czynów ludzkich nie zależy od tego, co się zdarza przypadłościowo u jednego osobnika, lecz od tego, co jest odpowiednie dla całego gatunku.
Należy także zauważyć, że potomstwu człowieka potrzeba nie tylko odżywiania co do ciała, jak innym zwierzętom, lecz także nauczania odnośnie do duszy. Inne zwierzęta mają bowiem z natury pewną roztropność, która im pozwala się o siebie troszczyć; człowiek zaś żyje rozumem, który doświadczeniem zbieranym przez długi czas musi dochodzić do roztropności; muszą więc dzieci być pouczane przez rodziców, mających już doświadczenie. Pouczenia tego nie mogą przyjąć dzieci zaraz po urodzeniu, lecz po dłuższym czasie, a zwłaszcza gdy przyjdą do używania rozumu. Potrzeba też dłuższego czasu dla tej nauki. A wtedy także, z powodu nacierania namiętności, które psują roztropny sąd, potrzeba im nie tylko nauki, ale i skarcenia. Tu zaś nie wystarcza sama niewiasta, lecz potrzeba raczej mężczyzny, który ma doskonalszy rozum do pouczania i większą siłę do karcenia. A zatem nie wystarcza dla człowieka krótkie opiekowanie się potomstwem, jak u ptaków, lecz musi ono trwać przez długi okres życia. Stąd, skoro jest rzeczą potrzebną wśród zwierząt, by samiec nie opuszczał samicy, póki praca ojca jest dla potomstwa konieczną, jest naturalnym dla człowieka, by nie na krótki czas, ale trwałym związkiem łączył się z jakąś niewiastą. Związek ten nazywamy małżeństwem. Małżeństwo jest więc dla człowieka naturalne; a obcowanie w nierządzie, będące poza małżeństwem, sprzeciwia się dobru człowieka. I dlatego musi być grzechem.
Nie należy jednak za lekki grzech uważać wydanie nasienia poza należnym celem zrodzenia i wychowania, dlatego że jest grzechem lekkim albo w ogóle żadnym grzechem, gdy ktoś z jakiejś części swego ciała robi inny użytek niż ten, do którego z natury jest przeznaczona, jak na przykład gdy ktoś chodzi na rękach lub nogami robi to, co powinien zrobić rękami; niewiele się bowiem te nieprawidłowe czynności sprzeciwiają dobru człowieka; nieprawidłowe zaś wydanie nasienia sprzeciwia się dobru natury, którym jest zachowanie gatunku. Stąd wydaje się, że po grzechu zabójstwa, który niszczy naturę ludzką, istniejącą aktualnie, drugie miejsce zajmuje ten rodzaj grzechu, który przeszkadza zrodzeniu natury ludzkiej.
Potwierdza zaś to, co powiedziano, powaga boża. Świadczą bowiem o tym, że zakazane jest takie wydanie nasienia, za którym nie może iść zrodzenie, słowa (Kpł 18, 22-23): „Z mężczyzną nie złączysz się cieleśnie obcowaniem niewieścim, z żadnym bydlęciem nie złączysz się”. I (1 Kor 6, 10): „oni porubnicy ani cudzołożnicy nie posiądą Królestwa bożego”.
Że zaś zakazany jest nierząd i wszelkie obcowanie z kimś innym niż z własną żoną, okazują to słowa w (Pwt 23, 17): „Nie będzie nierządnicy z córek Izraelowych ani nierządnika z synów Izraelowych”. I w (Tb 4, 13): „strzeżże się pilnie, synu mój, wszelkiego porubstwa, a oprócz żony swej nigdy o grzechu nie wiedz”. I (1 Kor 6, 18): „Uciekajcie przed porubstwem”.
W ten sposób obala się błąd tych, którzy twierdzą, że nie ma w wydaniu nasienia większego grzechu niż w wydaleniu czegoś innego zbytecznego, oraz błąd tych, którzy twierdzą, że nierząd nie jest grzechem.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.