Księga III, Rozdział 123
Że małżeństwo ma być nierozerwalne
Gdy się głębiej rozważy powyższe dowodzenia, prowadzą one, jak się wydaje, nie tylko do tego, że związek mężczyzny i niewiasty w naturze ludzkiej, który nazywamy małżeństwem, ma trwać długo, lecz także, że ma trwać przez całe życie.
Dobra posiadane służą bowiem do zachowania życia naturalnego; a ponieważ życie naturalne, którego nie można zachować w ojcu, skoro ten nie jest wieczny, zostaje zachowane w synu przez pewną kolejność, według podobieństwa gatunkowego, jest rzeczą z natury rzeczy słuszną, by w tych rzeczach, które należą do ojca, syn był jego następcą. Jest więc rzeczą naturalną, by opieka ojca nad synem trwała do końca jego życia. Jeżeli więc troska ojca o dziecko nawet u ptaków powoduje współżycie rodzaju męskiego i żeńskiego, wymaga porządek naturalny, by w gatunku ludzkim ojciec i matka wspólnie żyli aż do końca życia.
Wydaje się także, że sprzeciwiałoby się to sprawiedliwości, gdyby powyższy związek został rozerwany. Niewiasta bowiem potrzebuje mężczyzny nie tylko, aby mieć potomstwo, jak to jest u innych zwierząt, lecz także by nią ktoś rządził, mężczyzna bowiem ma rozum doskonalszy i większą siłę. Mężczyzna zaś dobiera sobie niewiastę, bez której nie może mieć potomstwa. Gdy zatem niewiasta przestanie już być płodną i piękną, nikt inny jej nie przyjmie. Gdyby więc ktoś, przyjmując niewiastę w jej młodości, gdy jest płodna i piękna, mógł ją porzucić, gdy postąpi w latach, czyniłby jej krzywdę, co jest przeciwne naturalnej sprawiedliwości.
Podobnie. Jest rzeczą jasną, że nieodpowiednim byłoby, gdyby niewiasta mogła opuścić męża; skoro niewiasta z natury jest poddana mężowi jako temu, który ma władzę; kto bowiem komuś podlega, nie może się spod jego władzy uwolnić. Byłoby to zatem przeciwko naturalnemu porządkowi, gdyby niewiasta mogła opuszczać męża. Jeżeli więc wolno by było mężczyźnie opuścić niewiastę, nie byłby to wolny związek mężczyzny z niewiastą, lecz pewna niewola ze strony niewiasty.
Oprócz tego. Jest w człowieku pewna naturalna troska o zapewnienie sobie potomstwa; potrzebna ona jest dlatego, że dziecko potrzebuje długotrwałej powagi ojca. Co się więc sprzeciwia zapewnieniu sobie potomstwa, sprzeciwia się naturalnemu instynktowi gatunku ludzkiego. Gdyby zaś mąż mógł opuścić żonę, a żona męża, i żyć raz z jednym, raz z drugim, pochodzenie potomstwa byłoby wątpliwe. Sprzeciwia się to więc naturalnemu instynktowi gatunku ludzkiego, by żona i mąż się rozłączali. Tak więc związek mężczyzny z niewiastą musi w gatunku ludzkim być nie tylko trwały, ale także nierozerwalny.
Co więcej. Im przyjaźń jest większa, tym jest bardziej stałą i trwałą. Wydaje się zaś, że największa przyjaźń jest między mężem a żoną; jednoczą się bowiem nie tylko związkiem cielesnym, który nawet między dzikimi zwierzętami tworzy spokojne pożycie, lecz wiąże ich także całe współżycie domowe; oznaką tego jest, że mąż dla żony opuści ojca swego i matkę, jak powiedziano w (Rdz 2, 24). Jest więc rzeczą słuszną, by małżeństwo było zupełnie nierozerwalne.
Należy dalej jeszcze rozważyć, że spośród aktów naturalnych tylko rodzenie odnosi się do dobra powszechnego; pożywanie pokarmów i wydalenie innych zbytecznych rzeczy należy bowiem do osobnika; rodzenie zaś do zachowania gatunku. Stąd, skoro prawo jest ustanowione dla ogólnego dobra, należy to przede wszystkim, co się tyczy rodzenia, uregulować prawami, i boskimi, i ludzkimi. Prawa pozytywne zaś, ludzkie, powinny opierać się na instynkcie naturalnym, podobnie jak w dowodzeniu naukowym wszelkie wynalazki ludzkie biorą początek ze zasad poznawanych z natury. Prawa zaś boskie nie tylko wyrażają instynkt naturalny, lecz nawet dopełniają braki instynktu naturalnego; jak na przykład te rzeczy, które Bóg objawia, przewyższają zdolność rozumu przyrodzonego. Skoro więc jest instynktem naturalnym w rodzaju ludzkim, by związek mężczyzny i niewiasty był nierozerwalny i by jeden mężczyzna łączył się z jedną niewiastą, trzeba, ażeby i prawo ludzkie to nakazywało. Prawo boskie zaś dodaje tu pewną nadprzyrodzoną rację, wziętą z tego, co oznacza nierozłącznie zjednoczenie Chrystusa i Kościoła, które jest związkiem jednego z jednym (Ef 5, 32). Tak więc niezachowanie należnego porządku w tej sprawie sprzeciwia się nie tylko naturalnemu instynktowi, lecz jest także przekroczeniem praw bożych i ludzkich. Stąd bardziej jest grzesznym nieporządek w tej materii, niż niezachowanie należnego porządku w używaniu pokarmu lub czymś podobnym.
Ponieważ zaś jest rzeczą potrzebną, by temu, co jest w człowieku najlepsze, podporządkować wszystko inne, regulują prawa związek mężczyzny i niewiasty nie tylko odnośnie do rodzenia potomstwa, jak to jest u innych zwierząt, lecz także odnośnie do dobrych obyczajów, czym zdrowy rozum kieruje, zarówno odnośnie do człowieka jako takiego, jak i do człowieka jako członka rodziny lub społeczeństwa. Do tych dobrych obyczajów należy zaś nierozerwalność związku mężczyzny i niewiasty. Tak bowiem wierniejszą będzie miłość jednego ku drugiemu, gdy będą wiedzieć, że są nierozdzielnie złączeni. Będą także bardziej zapobiegliwi w sprawach domowych, gdy będą pamiętać, że zawsze pozostaną razem i posiadać będą to samo mienie. Usuwa się też w ten sposób początki niezgody, która, gdyby mąż opuścił żonę, musiałaby wybuchnąć między nim a rodziną żony; w ten sposób ustala się także miłość między krewnymi. Usuwa się też sposobność do wiarołomstwa, którą by się dawało, gdyby mąż mógł opuścić żonę albo żona męża; w ten sposób bowiem otwierałaby się łatwa droga do szukania innego małżeństwa.
Dlatego powiedziano (Mt 5, 32) i (Mt 19, 6), (1 Kor 7, 10): iżby żona od męża nie odchodziła.
Przez to, co powiedziano, odrzuca się zwyczaj opuszczania żony. Było to jednak pozwolone Żydom w Starym Testamencie dla twardości serca (Mt 19, 8), dlatego mianowicie, że skłonni byli do zabijania żon. Pozwolone więc było mniejsze zło dla uniemożliwienia większego.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.