Księga III, Rozdział 129
Że niektóre uczynki ludzkie są dobre z natury, a nie jedynie z nakazu prawa
Z tego, co powiedziano, widzimy, że te rzeczy, które przepisuje prawo boże, są dobre nie tylko dlatego, że są nakazane przez prawo, lecz także ze swej natury.
Nakaz prawa bożego podporządkowuje bowiem umysł człowieka Bogu; a wszystko inne, co jest w człowieku, podporządkowuje rozumowi. Tego zaś, by rzeczy niższe podlegały wyższym, wymaga porządek naturalny. To zatem, co przepisuje prawo boże, jest samo przez się dobre z natury.
Oprócz tego. Opatrzność boża dała ludziom naturalny sąd rozumu jako podstawę dla osądzania własnych uczynków. Naturalne zaś zasady podstawowe odnoszą się do tego, co istnieje z natury. Istnieją więc pewne działania, które z natury są człowiekowi właściwe, które są dobre same w sobie, a nie tylko dlatego, że prawo je przepisuje.
Oprócz tego. Każda rzecz, która ma określoną naturę, musi mieć określone działanie, które byłoby dla jej natury odpowiednie, właściwe bowiem działanie każdego wynika z jego natury. Widzimy zaś, że człowiek ma określoną naturę. Muszą więc być działania, które same ze siebie są dla człowieka odpowiednie.
Co więcej. Gdy jakaś rzecz jest naturalną dla kogoś, musi być dla niego naturalnym to, bez czego owej rzeczy mieć nie może, naturze bowiem nie brak tego, co konieczne. Jest zaś dla człowieka rzeczą naturalną, że jest zwierzęciem społecznym; widzimy to stąd, że jeden człowiek sam nie wystarcza dla zdobycia wszystkiego, co jest potrzebnym dla życia ludzkiego. To więc, bez czego nie można zachować społeczności ludzkiej, jest dla człowieka właściwe z natury. Do tych zaś rzeczy zalicza się, by każdemu przyznawać to, co mu się należy, i wstrzymywać się od krzywdzenia innych. Niektóre więc spośród uczynków ludzkich są z natury swej dobre.
Co więcej. Wykazano powyżej, że jest to dla człowieka rzeczą naturalną, iż posługuje się rzeczami niższymi dla zaspokojenia potrzeb swego życia. Istnieje zaś pewna określona miara, według której posługiwanie się tymi rzeczami jest odpowiednie dla życia ludzkiego, a jeśli tę miarę się przekroczy, staje się to szkodliwym; jak na przykład to widzimy w nieporządnym używaniu pokarmów. Niektóre uczynki ludzkie są zatem z natury dobre, a inne są z natury złe.
Podobnie. Według porządku naturalnego ciało ludzkie istnieje dla duszy, a niższe władze duszy dla rozumu; jak i w innych rzeczach materia jest dla formy, a narzędzia dla głównego czynnika. Jeżeli zaś jakaś rzecz jest podporządkowana drugiej, musi jej być pomocą, a nie przeszkodą. Jest więc rzeczą z natury swej dobrą, by człowiek tak kierował swym ciałem i niższymi władzami duszy, by jak najmniej przeszkadzały aktom rozumu i jego dobru, co więcej, by mu pomagały; jeżeli zaś byłoby przeciwnie, byłby to grzech ze samej swej natury. Dlatego pijatyki i ucztowanie i nieporządne używanie przyjemności płciowych, które utrudniają używanie rozumu, i poddawanie się namiętnościom, które zaciemniają sąd rozumu, są złe z samej swej natury.
Oprócz tego. Te rzeczy są dla każdego z natury dobre, przez które on dąży do swego naturalnego celu; rzeczy zaś, które mu w tym przeszkadzają, nie są z natury dobre. Wykazano zaś powyżej, że człowiek z natury skierowany jest do Boga jako do swego celu. Te więc rzeczy, które prowadzą człowieka do poznania i miłości Boga, są dobre ze swej natury; te zaś, które go od tego odwodzą, są z natury złe dla człowieka.
Jest więc jasnym, że dobro i zło w czynach ludzkich pochodzi nie tylko od przepisów prawa, ale także od porządku natury.
Dlatego powiedziano w Psalmie (Ps 19, 10): sądy Pańskie prawdziwe, w sobie usprawiedliwione.
W ten sposób usuwa się twierdzenie tych, którzy mówią, że dobro i zło pochodzi tylko z nakazu prawa.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.