Księga III, Rozdział 130
O radach, które daje prawo boże
Ponieważ najwyższym dobrem człowieka jest, by umysłem złączył się z Bogiem i rzeczami bożymi, a jest rzeczą niemożliwą, by zajmował się intensywnie różnymi rzeczami, dane są w prawie bożym rady, aby umysł ludzki swobodniej wznosił się ku Bogu, które to rady odciągają człowieka od zajęć życia obecnego, o ile to jest możliwe dla kogoś, kto wiedzie życie ziemskie. Nie jest to zaś tak potrzebne dla sprawiedliwości, by bez tego sprawiedliwości nie było; nie usuwa to bowiem cnoty i sprawiedliwości, jeżeli człowiek, trzymając się porządku rozumu, używa rzeczy cielesnych i ziemskich. I dlatego tego rodzaju napomnienia prawa bożego nazywa się radami, a nie przepisami, gdyż doradzają człowiekowi, by dla wyższych dóbr porzucił niższe.
W zwykłym zaś trybie życia ludzkiego troszczy się człowiek o trzy rzeczy: po pierwsze mianowicie o własną osobę, co ma czynić i gdzie się obracać; po drugie zaś o osoby z nim złączone, szczególnie o żonę i dzieci; po trzecie o zdobycie rzeczy zewnętrznych, których człowiek potrzebuje dla utrzymania życia. Dla usunięcia więc troski o rzeczy zewnętrzne daje prawo boże radę ubóstwa; by mianowicie oderwał się od rzeczy tego świata, które by mogły umysł jego zaniepokoić troską. Dlatego mówi Chrystus Pan (Mt 19, 21): Jeśli chcesz być doskonałym, idź, sprzedaj co masz i daj ubogim, a przyjdź, pójdź za mną. Dla usunięcia zaś troski o żonę i dzieci otrzymuje człowiek radę o dziewictwie lub wstrzemięźliwości. Dlatego powiedziano (1 Kor 7, 25): O pannach nie mam rozkazania Pańskiego, ale radę daję. I podając uzasadnienie tej rady, dodaje (w. 32): Kto bez żony jest, stara się o to, co Pańskiego jest, jakoby się podobał Bogu; a który z żoną jest, stara się o to, co do świata należy, jakoby się podobał żonie, i rozdzielony jest. Dla usunięcia zaś troski człowieka i o siebie samego dana jest rada posłuszeństwa, przez które człowiek poddaje się rozporządzeniom przełożonego. Dlatego powiedziano (Hbr 13, 17): Bądźcie posłuszni przełożonym waszym, i bądźcie im poddani; albowiem oni czuwają, jako którzy za dusze wasze liczbę zdać mają.
Ponieważ zaś najwyższa doskonałość życia ludzkiego polega na tym, by umysł człowieka zajmował się Bogiem; a powyższe trzy warunki, jak się wydaje, najlepiej do tego usposabiają, odpowiednie są one, jak się wydaje, dla stanu doskonałości, nie jakoby one same były doskonałością, lecz dlatego, że są pewnym odpowiednim usposobieniem dla doskonałości, która polega na tym, by się zajmować Bogiem. Wyraźnie to okazują słowa Pana Naszego, doradzające ubóstwo: Jeśli chcesz być doskonałym, idź, sprzedaj co masz i daj ubogim, i pójdź za mną, jakoby na tym pójściu za Nim polegała doskonałość życia.
Można je też nazwać skutkami lub znakami doskonałości. Gdy bowiem umysł silnie jest przejęty miłością i pragnieniem jakiejś rzeczy, wynika z tego, że zaniedbuje wszystko inne. Z tego zatem, że umysł człowieka wznosi się miłością i pragnieniem ku rzeczom bożym, na czym, jak to jasno widzimy, polega doskonałość, wynika, że odrzuca wszystko, co może opóźnić umysł w jego wzlocie ku Bogu, nie tylko troskę o rzeczy materialne, i miłość żony i dzieci, lecz nawet miłość samego siebie. I to oznaczają słowa Pisma św. Powiedziano bowiem w Pieśni nad Pieśniami (Pnp 8, 7): Choćby człowiek dał za miłość wszystką majętność domu swego, wzgardzi nią jako nicością. I (Mt 13, 45): Podobne jest królestwo niebieskie człowiekowi kupcowi, szukającemu dobrych pereł. A znalazłszy jedną drogą perłę, odszedł i sprzedał wszystko, co miał i kupił ją. I (Flp 3, 7-8): Co mi było zyskiem, to poczytałem za gnój, abym Chrystusa zyskał.
Ponieważ więc te trzy rzeczy są odpowiednim usposobieniem dla doskonałości, oraz skutkami i znakami doskonałości, jest rzeczą stosowną, by o tych, którzy je ślubują Bogu, mówić, że są w stanie doskonałości.
Polega zaś owa doskonałość, do której te trzy rzeczy dysponują, na tym, że umysł zajmuje się Bogiem. Stąd też ci, którzy do niej dążą, nazywają się duchownymi (religiosi), jako że oddają w ofierze Bogu siebie i to, co posiadają; rzeczy posiadane, przez ubóstwo; ciało, przez wstrzemięźliwość; wolę, przez posłuszeństwo. Religia bowiem polega na oddawaniu czci Bogu, jak to powiedziano powyżej.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.