Księga III, Rozdział 131
Że błądzą ci, którzy zwalczają dobrowolne ubóstwo
Wbrew nauce ewangelii zwalczali niektórzy dobrowolne ubóstwo. Pierwszym z nich był Vigilantius, za nim poszli później inni, mówiąc, chcąc być nauczycielami Zakonu, nie rozumiejąc ani co mówią, ani o czym twierdzą (1 Tm 1, 7). Przywiodły ich do tego następujące lub im podobne rozumowania.
Pożądanie naturalne domaga się mianowicie, by każde zwierzę troszczyło się o to, co mu jest konieczne do życia; stąd zwierzęta, które nie o każdej porze roku mogą znaleźć to, co im jest potrzebne, zbierają, wiedzione pewnym instynktem naturalnym, to, co im jest potrzebne do życia, wtedy, gdy to jest dostępne, i przechowują to; jak to widzimy u pszczół i mrówek. Ludzie zaś potrzebują dla zachowania swego życia wielu rzeczy, których nie można znaleźć o każdej porze roku. Leży to więc w naturze człowieka, by zbierał i przechowywał to, co mu jest potrzebne. Jest to więc przeciwne prawu natury, by roztrwonić przez ubóstwo wszystko, co się uzbierało.
Co więcej. Każda rzecz ma naturalne przywiązanie do tego, przez co byt swój zachowuje, każda rzecz bowiem pragnie bytu. Życie ludzkie zachowuje się zaś przez substancję dóbr zewnętrznych. Jak więc każdy na mocy prawa naturalnego obowiązany jest zachowywać swe życie, tak powinien zachowywać i substancję rzeczy zewnętrznych. Jak więc jest przeciwnym prawu natury, by się ktoś targnął na swe życie, tak też sprzeciwia mu się, by ktoś przez dobrowolne ubóstwo odmawiał sobie rzeczy potrzebnych do życia.
Co więcej. Człowiek z natury jest zwierzęciem społecznym, jak to powiedziano powyżej. Społeczność zaś może między ludźmi istnieć tylko wtedy, gdy jeden drugiemu pomaga. Jest więc dla ludzi rzeczą naturalną, by jeden człowiek drugiemu pomagał w potrzebie. Uniemożliwiają zaś niesienie pomocy ci, którzy zrzekają się substancji rzeczy zewnętrznych, przez którą przede wszystkim można pomocy udzielać. Sprzeciwia się to więc naturalnemu instynktowi, miłosierdziu i miłości, by człowiek przez dobrowolne ubóstwo zrzekał się wszelkiego mienia tego świata.
Podobnie. Jeżeli złem jest posiadać mienie tego świata, i jeżeli dobrem jest uwalniać bliźniego od zła, złem zaś przyprawiać go o zło, wynika stąd, że dać komuś potrzebującemu jakieś dobra zewnętrzne, jest złem, a odebrać posiadającemu, jest dobrem. To zaś jest niesłuszne. Posiadanie dóbr zewnętrznych jest więc dobrem. Zrzekać się ich całkowicie przez dobrowolne ubóstwo jest zatem złem.
Oprócz tego. Należy unikać okazji do zła. Ubóstwo jest zaś taką okazją, prowadzi ono bowiem czasem do kradzieży, pochlebstw, krzywoprzysięstwa i tym podobnych rzeczy. Nie należy więc dobrowolnie przyjmować ubóstwa, lecz raczej należy starać się go unikać.
Co więcej. Ponieważ cnota jest czymś pośrednim, więc szkodzi jej przesada w jednym i drugim kierunku. Hojność jest zaś pewną cnotą, która daje, co należy, a nie daje tego, co nie należy. Grzech więc będzie w braku hojności, gdy się nie daje ani tego, co dać należy, ani tego, co nie należy, i będzie w nadmiarze hojności, gdy się wszystko rozdaje. A to czynią ci, którzy dobrowolnie przyjmują ubóstwo. Jest ono zatem grzechem, i podobnym do marnotrawstwa.
Powaga Pisma św. potwierdza zaś, jak się wydaje, te argumenty. Powiedziano bowiem w Ks. Przysłów (Prz 30, 8-9): Ubóstwa i bogactwa nie dawaj mi; daj tylko to, co potrzebne do utrzymania mego, bym snać nasycony nie przyszedł do zaprzania i nie rzekł: „Któż jest Pan?”, albo ubóstwem przyciśniony, nie jął się kraść i fałszywie nie przysięgał przez imię Boga mego.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.