Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 133

W jaki sposób ubóstwo jest dobre

By dojść do prawdy, co należy sądzić o ubóstwie, rozważamy zagadnienie bogactwa. Zewnętrzne bogactwa są potrzebne dla dobra cnoty; przez nie bowiem podtrzymujemy ciało i pomagamy innym. Trzeba zaś, by rzeczy skierowane do jakiegoś celu, otrzymywały dobroć swą od tego celu. Jest więc rzeczą konieczną, by bogactwa zewnętrzne były pewnym dobrem dla człowieka, nie głównym dobrem, lecz niejako dobrem drugorzędnym; cel jest bowiem głównym dobrem, a inne rzeczy są dobre według tego, jak są skierowane do celu. Z tego powodu wydawało się niektórym, że cnoty są największym dobrem człowieka, a bogactwa zewnętrzne najmniejszym. Trzeba zaś, by rzeczy skierowane do jakiegoś celu, stosowały się według pewnej miary do jego wymagań. O tyle więc bogactwa są dobre, o ile pomagają do wykonywania cnoty; jeśli zaś ta miara będzie przekroczona, tak, by stąd wypływała przeszkoda w wykonywaniu cnoty, nie należy tego już zaliczać do dobra, lecz do zła. Stąd niekiedy, dla jednych posiadanie bogactw jest dobrem, mianowicie dla tych, którzy ich używają dla dobra, dla innych zaś jest złem, odciągają ich one bowiem od cnoty, czy to przez zbytnią zapobiegliwość, którymi je otaczają, czy przez zbytnie przywiązanie do nich, czy także przez próżność, którą bogactwa powodują.

Ponieważ jednak są cnoty życia czynnego i życia kontemplacyjnego, inaczej w jednym i w drugim życiu potrzeba bogactw. Cnoty kontemplacyjne potrzebują ich bowiem tylko dla podtrzymania natury; cnoty czynne potrzebują ich w tym samym celu, a także dla pomagania innym, z którymi się współżyje. Stąd życie kontemplacyjne także i co do tego jest doskonalsze, że ma mniej potrzeb. Do tego życia należy, jak się wydaje, by człowiek całkowicie oddawał się sprawom bożym; i nauka Chrystusa doradza człowiekowi tę doskonałość. Stąd dla tych, którzy dążą do owej doskonałości, wystarcza najmniejsza ilość tych dóbr, mianowicie tyle, ile potrzeba dla utrzymania natury. Stąd też mówi Apostoł (1 Tm 6, 8): Mając żywność i czym się odziać, na tym przestawajmy.

Ubóstwo jest zatem pochwały godne, gdy uwalnia człowieka od tych błędów, na które są narażeni ci, którzy posiadają bogactwa. O ile zaś usuwa troski, wynikające z posiadania bogactw, jest niektórym użyteczne, tym mianowicie, których skłonność kieruje do zajmowania się wyższymi rzeczami; dla innych zaś jest szkodliwe, mianowicie dla tych, którzy od trosk owych uwolnieni, imają się gorszych zajęć. Stąd mówi Grzegorz w VI Moraliów: Często ci, którzy pełniąc dobre uczynki żyją według powszechnego zwyczaju, giną, gdy się oddadzą życiu nieczynnemu. O ile zaś ubóstwo usuwa dobro wynikające z bogactw, które polega na pomaganiu innym i utrzymywaniu siebie, jest złem; chyba, że pomoc, której się w rzeczach doczesnych udziela bliźnim, można wynagrodzić większym dobrem, mianowicie przez to, że człowiek, nie mając majątku, może swobodniej zajmować się rzeczami bożymi i duchowymi. Dobro zaś utrzymania samego siebie jest tak konieczne, że w żaden inny sposób nie można go czym innym wynagrodzić; nie może bowiem człowiek zwolnić się od podtrzymywania życia żadnym innym dobrem.

Takie ubóstwo jest więc pochwały godne, gdy człowiek, uwolniony przez nie od troski o ziemskie sprawy, swobodniej zajmuje się sprawami bożymi i duchowymi; w ten sposób jednak, by wraz z nim pozostała mu władza utrzymywania się dozwolonymi sposobami, do czego niewielu rzeczy potrzeba. Im mniej zaś zapobiegliwości wymaga sposób życia w ubóstwie, tym bardziej ubóstwo jest pochwały godne, a nie im ubóstwo jest większe. Ubóstwo bowiem samo w sobie nie jest dobre; lecz jest dobre o ile uwalnia od tego, co człowiekowi przeszkadza w rzeczach duchowych. Stąd od sposobu, którym człowiek uwalnia się od powyższych przeszkód, pochodzi miara jego dobroci. I to wspólne jest wszystkim rzeczom zewnętrznym, że są dobre o tyle, o ile pomagają cnocie, a nie są dobre same przez się.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.