Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 14

Że zło jest przyczyną przypadłościową

Z tych samych argumentów wynika, że zło, chociaż nie jest przyczyną samo przez się, jest jednak przyczyną przypadłościową.

Jeśli bowiem jakaś rzecz jest przyczyną drugiej rzeczy sama przez się, to co dla niej jest przypadłościowe, będzie dla tej drugiej rzeczy przyczyną przypadłościową; jak na przykład białość, która jest przypadłością dla budowniczego, jest dla domu przyczyną przypadłościową. Wszelkie zaś zło istnieje w jakimś dobru (rozdział 11). Wszelkie zaś dobro jest w pewien sposób przyczyną czegoś; materia bowiem jest w pewien sposób przyczyną formy, a w pewien sposób i na odwrót, i podobnie ma się rzecz z czynnikiem i z celem. Nie wynika stąd niekończące się następstwo przyczyn, jeśli jedna rzecz jest przyczyną czegoś dlatego, że koło, które znajdujemy w przyczynach i rzeczach spowodowanych, składa się z przyczyn różniących się gatunkowo. Zło jest więc przyczyną przypadłościowo.

Co więcej. Zło jest pewnym brakiem, jak widać z tego, co powiedziano powyżej (rozdział 8). Brak zaś jest pierwiastkiem przypadłościowym w rzeczach ruchomych, tak jak materia i forma są pierwiastkami same przez się. Zło więc jest przyczyną czegoś przypadłościowo.

Oprócz tego. Z braku w przyczynie wynika brak w skutku. Brak w przyczynie jest zaś czymś złym. Nie może jednak być przyczyną sam przez się; rzecz bowiem nie jest przyczyną czegoś przez to, że ma braki, lecz przez to, że jest bytem; gdyby bowiem w niej były same braki, nie byłaby przyczyną niczego. Zło więc jest przyczyną czegoś nie samo przez się, lecz przypadłościowo.

Podobnie. Rozważając wszystkie gatunki przyczyn, widzimy, że zło jest przyczyną przypadłościową. A to mianowicie w gatunku przyczyny skutecznej dlatego, że z powodu niedostatecznej mocy przyczyny działającej wynika brak w skutku i w działaniu. W gatunku zaś przyczyny materialnej dlatego, że z nieprzygotowania materii wynika brak w skutku. W gatunku zaś przyczyny formalnej dlatego, że zawsze jednej formie towarzyszy pozbawienie drugiej formy. W gatunku zaś przyczyny celowej dlatego, że niewłaściwemu celowi towarzyszy zło, o ile ono przeszkadza właściwemu celowi.

Widzimy więc, że zło jest przyczyną przypadłościową, a nie może być przyczyną samo przez się.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.