Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 140

Że Bóg karze lub nagradza czyny ludzkie

Z tego co powiedziano wynika, że Bóg karze lub nagradza czyny ludzkie.

Do tego bowiem należy karanie lub nagradzanie, kto nadaje prawa; prawodawcy bowiem nakłaniają do zachowywania prawa za pomocą nagród i kar. Do Opatrzności boskiej należy zaś, jak to powyżej powiedziano, nadawanie praw ludziom. Karanie i nagradzanie należy zatem do Boga.

Oprócz tego. Gdziekolwiek jest jakiś należny porządek dla celu, musi ów porządek do celu doprowadzić, odstąpienie bowiem od porządku wyklucza osiągnięcie celu; to bowiem, co istnieje ze względu na cel, konieczność swą otrzymuje od celu; tak mianowicie, że koniecznie musi istnieć jeśli cel ma zostać osiągnięty i, jeśli nic nie stanie na przeszkodzie jego istnieniu, cel zostanie osiągnięty. Bóg zaś nadał czynom ludzkim pewien porządek odnośnie do celu dobra, jak wynika z tego co powiedziano powyżej. Wobec tego porządku, muszą ci, którzy według niego postępują, osiągnąć cel dobra, a to znaczy otrzymać nagrodę; ci zaś którzy odstępują od tego porządku przez grzech, muszą zostać pozbawieni celu dobra, to znaczy być ukarani.

Co więcej. Podobnie jak rzeczy w przyrodzie podlegają porządkowi boskiej Opatrzności, tak i czyny ludzkie, jak wynika z tego, co powiedziano. W jednym i drugim wypadku zdarza się, że należny porządek zostaje zachowany, albo nie zachowany; zachodzi to jednak wtedy, gdy zachowanie lub przekroczenie należnego porządku leży w mocy woli ludzkiej; nie leży to zaś w mocy rzeczy naturalnych, by od należnego porządku odstępowały, lub porządek ten zachowywały. Musi bowiem między skutkami a przyczynami być pewna odpowiedniość. Jak więc dla rzeczy naturalnych, z zachowanego należytego porządku naturalnych zasad i czynności, wynika z konieczności zachowanie natury oraz dobra w niej istniejącego, z odstąpienia zaś od naturalnego porządku wynika rozkład i zło, tak też w rzeczach ludzkich, trzeba, gdy człowiek dobrowolnie zachowuje porządek prawa ustanowionego przez Boga, by dostąpił dobra, jednak nie jakoby z konieczności, lecz z rozrządzenia prawodawcy, a to nazywamy nagradzaniem; i znowu gdy odstępuje od porządku prawa, by dostąpił zła, a to jest karaniem.

Co więcej. Do doskonałej dobroci Boga należy, by nie pozostało w rzeczach niczego nieuporządkowanego; stąd widzimy, że zdarza się w rzeczach naturalnych, że wszelkie zło zawarte jest w porządku jakiegoś dobra; na przykład rozkład powietrza jest powstaniem ognia, zabicie owcy jest pożywieniem wilka. Skoro więc czyny ludzkie podlegają Opatrzności bożej, jak i rzeczy naturalne, trzeba, by zło, które się zdarza w czynach ludzkich, było objęte pod porządkiem jakiegoś dobra. Najodpowiedniej się to dzieje przez karę za grzechy. Tak bowiem pod porządkiem sprawiedliwości, która sprowadza wszystko do równości, mieści się to wszystko, co przekracza należną ilość. Przekracza zaś człowiek stopień jemu należny odnośnie do ilości, gdy przenosi wolę swoją ponad wolę bożą, zadawalając ją wbrew rozporządzeniu bożemu. Tę nierówność się usuwa, gdy człowiek przeciw swej woli coś musi cierpieć, z rozporządzenia bożego. Jest więc rzeczą słuszną, by Bóg karał grzechy ludzkie, i, z tego samego powodu, by dobre uczynki dostępowały nagrody.

Podobnie. Opatrzność boża nie tylko układa porządek rzeczy, lecz także kieruje wszystkim ku wykonaniu porządku przez nią ustanowionego, jak to powyżej wykazano. Wolą porusza zaś jej przedmiot, którym jest dobro lub zło. Należy to więc do opatrzności boskiej, by dobre rzeczy ludziom dawała jako nagrodę, aby wolę skłaniać do postępowania dobrze, oraz by zło wskazywała jako karę, aby wolę odwodzić od nieporządku.

Oprócz tego. Opatrzność boża w ten sposób ustanowiła rzeczy, że jedna jest pożyteczną dla drugiej. Jest zaś rzeczą bardzo odpowiednią, by człowiek postępował ku celowi dobra, gdy widzi czy to dobro czy zło w drugim człowieku, gdy mianowicie pobudza go do czynienia dobrze to, że widzi, iż nagrodę otrzymują ci, którzy czynią dobrze, oraz gdy go powstrzymuje od czynienia źle to, że widzi, iż źle czyniący zostają ukarani. Należy to więc do opatrzności boskiej, by źli zostali ukarani, a dobrzy otrzymali nagrodę.

Dlatego powiedziano w (Wj 20, 5-6): „Jam jest Pan, Bóg Twój... który dochodzi nieprawości ojców na synach... i czynię miłosierdzie tym, którzy mnie miłują i strzegą przykazań moich”. A w (Ps 62, 13) powiedziano: „oddajesz każdemu według jego uczynków”. A (Rz 2, 6-8): „odda każdemu podług uczynków jego. Tym, którzy w cierpliwości uczynku dobrego szukają sławy i czci i nieskazitelności, żywot wieczny, a tym, którzy są sprzeczni i nie przestawają na prawdzie, ale wierzą niesprawiedliwości, gniew i zapalczywość”.

W ten sposób usuwa się błąd tych, którzy mówią, że Bóg nie karze. Marcjon bowiem i Walentyn mówili, że inny jest bóg, który jest dobry, a inny jest Bóg, który jest sprawiedliwy i karze.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.