Księga III, Rozdział 144
Że grzech śmiertelny na wieki pozbawia człowieka celu ostatecznego
Kara ta, która pozbawia człowieka celu ostatecznego, musi być wieczna.
Pozbawiać bowiem można czegoś, jeśli chodzi o coś, co się posiada z natury, o kocie bowiem dopiero co urodzonym, nie mówi się, że jest pozbawiony wzroku. Nie może zaś człowiek w tym życiu środkami naturalnymi osiągnąć swego celu ostatecznego, jak tego dowiedziono. A zatem pozbawienie takiego celu, musi być karą w przyszłym życiu. Lecz po tym życiu nie może już człowiek zdobywać swego celu ostatecznego. Dusza bowiem potrzebuje ciała dla osiągnięcia swego celu; przez ciało bowiem zdobywa doskonałość i wiedzę i cnotę. Dusza zaś, po rozłączeniu z ciałem, już nie wraca do tego stanu, by przez ciało zdobywała doskonałość, jak to twierdzili ci, którzy przyjmowali wędrówkę dusz, o których była mowa powyżej. Jest więc rzeczą konieczną, by ten, kto zostaje ukarany przez pozbawienie celu ostatecznego, na wieki został go pozbawiony.
Co więcej. Jeśli coś pozbawione jest tego, co z natury posiada, niepodobna tego naprawić inaczej, jak przez powrót do uprzednio istniejącej materii, tak, by na nowo powstało; na przykład gdy zwierzę straci wzrok, lub inny zmysł. Jest zaś niemożliwe, by to, co już zostało zrodzone, znowu się urodziło, bez uprzedniego rozkładu; i wtedy z tej samej materii może zostać co innego całkowicie zrodzone, w czym będzie tożsamość nie co do liczby lecz co do gatunku. Twór duchowy zaś, jak dusza lub anioł, nie może zostać rozłożony na jakąś materię istniejącą uprzednio, by znowu urodziło się coś identycznego co do gatunku. Jeśli więc zostanie pozbawiony tego, co z natury swej posiada, musi to pozbawienie pozostać na wieki. W naturze duszy i anioła jest zaś porządek względem celu ostatecznego, którym jest Bóg. Jeśli więc tego porządku jest pozbawiony przez jakąś karę, kara ta pozostanie na wieki.
Podobnie. Wydaje się, że należy to do naturalnej sprawiedliwości, by każdy był pozbawiony tego dobra, przeciw któremu działa. Przez to samo staje się bowiem niegodnym tego dobra. I dlatego, według świeckiej sprawiedliwości, tego kto grzeszy przeciw państwu, pozbawia się całkowicie towarzystwa ziomków, czy to przez śmierć, czy przez wieczyste wygnanie; i nie zwraca się uwagi na to, jak długo grzeszył, ale na to, przeciw czemu grzeszył. Tak samo można zaś porównać całe obecne życie do ziemskiego państwa, jak całą wieczność do towarzystwa Błogosławionych, którzy, jak to powyżej wykazano, osiągnęli na wieki swój cel ostateczny. Kto więc grzeszy przeciw ostatecznemu celowi i przeciw miłości, na której polega związek Błogosławionych i tych, którzy ku szczęśliwości dążą, musi zostać ukarany na wieki, chociażby grzeszył tylko przez jakiś krótki czas.
Oprócz tego. W sądzie bożym wolę bierze się za uczynek, dlatego, że człowiek widzi co się pokazuje, a Pan patrzy na serce (1 Sm 16, 7). Kto zaś dla jakiegoś dobra doczesnego odwrócił się od celu ostatecznego, którego posiadanie jest wieczne, przeniósł używanie tego doczesnego dobra ponad używanie dobra ostatecznego. Jest stąd jasnym, że dużo bardziej wolałby używać tego dobra doczesnego na wieki. A zatem według sądu bożego, tak powinien być ukarany, jak gdyby grzeszył wiecznie. Niewątpliwie zaś za grzech wieczny należy się kara wieczna. A zatem temu, kto się odwraca od ostatecznego celu, należy się kara wieczna.
Co więcej. Dla tego samego sprawiedliwego powodu daje się karę za grzech, a nagrodę za dobre uczynki. Nagrodą cnoty jest zaś szczęśliwość. Jest ona zaś wieczną, jak to wykazano powyżej. A zatem i kara, która pozbawia szczęśliwości, powinna być wieczna.
Stąd powiedziano (Mt 25, 46): „Pójdą ci na mękę wieczną, a sprawiedliwi do żywota wiecznego”.
W ten sposób odpiera się błędne dowodzenie tych, którzy twierdzą, że kary złych się kiedyś skończą. Zdanie to, jak się wydaje, pochodzi od twierdzeń niektórych filozofów, którzy mówili, że wszystkie kary są karami czyśćca, a więc kiedyś się skończą.
Wydawało się zaś, że jest to możliwe; bądź to dla ludzkiego zwyczaju, prawa ludzkie nadają bowiem kary na to, by poprawić człowieka, stąd są niejako lekarstwem; bądź też udowadniano to rozumowo. Gdy bowiem ten, kto karze, nie czyni tego dla innego powodu, lecz tylko na to by ukarać, wynika stąd, że ma upodobanie w samym wymierzaniu kary, co się nie zgadza z dobrocią bożą. Muszą więc kary być nadawane dla innego powodu. I wydaje się, że nie ma innego odpowiedniejszego celu, jak poprawa człowieka. Wydaje się więc słusznym, gdy ktoś mówi, że wszystkie kary są karami czyśćca, a zatem się kiedyś skończą, skoro to, co można oczyścić, jest przypadłościowym dla stworzenia, i może zostać usunięte bez naruszenia substancji.
Należy zaś przyjąć, że Bóg nakłada kary nie dla nich samych, jakoby w nich miał upodobanie, lecz dla innego powodu; mianowicie dla wprowadzenia porządku wśród stworzeń, na czym polega dobro wszechświata. Ten porządek rzeczy wymaga zaś, by Bóg wszystko w pewnej proporcji uczynił; i dlatego to powiedziano w Ks. Mądrości, że Bóg wszystko (Mdr 11, 20) pod miarą i wagą i liczbą uczynił. Jak zaś nagrody proporcjonalnie odpowiadają uczynkom cnotliwym, tak kary odpowiadają grzechom. A do niektórych grzechów proporcjonalną jest kara wieczna, jak to wykazano. A zatem za pewne grzechy Bóg nakłada kary wieczne, aby zachować wśród rzeczy należny porządek, który okazuje Jego mądrość.
Gdy zaś ktoś przyjmuje, że wszystkie kary mają służyć ku poprawie obyczajów, a nie ku czemu innemu, nie wynika stąd, by należało przyjąć, że wszystkie kary są karami czyśćcowymi i że się kiedyś skończą. Nawet bowiem prawa ludzkie skazują czasami na karę śmierci, i to nie dla poprawy tego człowieka, ale dla poprawy innych. Dlatego w Ks. Przysłów (Prz 19, 25) powiedziano: „Gdy szydercę ubiczujesz, głupi mędrszym będzie”. Niektóre także prawa ludzkie skazują ludzi na wieczne wygnanie, aby przez ich usunięcie państwo oczyścić. Stąd powiedziano w Ks. Przysłów (Prz 22, 10): „Wypędź naśmiewcę, a wynijdzie z nim swar, i ustaną zatargi i potwarze”. A zatem nawet jeśliby kary były dane tylko dla poprawy obyczajów, nic nie przeszkadza, by niektórzy, wedle sądu bożego, byli na zawsze odłączeni od towarzystwa dobrych, i ukarani na wieczność, ażeby ludzie, z obawy przed karą wieczną, wstrzymywali się od grzechu, a społeczność dobrych przez ich wydalenie stała się czystszą, jak to powiedziano w Objawieniu św. Jana (Ap 21, 27): „Nie wnijdzie do niego”, to znaczy do miasta Jeruzalem świętego, przez które się oznacza społeczność dobrych, „nic nieczystego, albo czyniącego obrzydłość i kłamstwo”.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.