Księga III, Rozdział 145
Że karą za grzechy jest także doznawanie cierpienia
Ci, którzy grzeszą przeciw Bogu, powinni być ukarani nie tylko przez to, że zostaną wykluczeni na zawsze od szczęśliwości, lecz także przez doznawanie cierpienia. Kara bowiem powinna proporcjonalnie odpowiadać winie, jak to wykazano powyżej. We winie zaś umysł nie tylko odwraca się od celu ostatecznego, lecz także zwraca się w niewłaściwy sposób do innych rzeczy, jako do celu. Należy więc nie tylko ukarać tego, który grzeszy, przez to, że się go wyklucza od celu, lecz także przez to, że od innych rzeczy dozna cierpienia.
Co więcej. Kary daje się za winy na to, aby, z obawy przed karą ludzie wstrzymywali się od grzechu, jak to powiedziano powyżej. Nikt zaś nie obawia się stracić tego, czego nie pragnie osiągnąć. Ci więc, których wola odwróciła się od ostatecznego celu, nie obawiają się tego, że zostaną wykluczeni od osiągnięcia go. A zatem nie powstrzymałoby ich od grzechu samo wykluczenie ich od osiągnięcia celu. Powinni więc grzesznicy otrzymać inną karę, której by się obawiali.
Podobnie. Jeżeli ktoś nadużywa środków prowadzących do celu, nie tylko zostaje pozbawiony celu, lecz także naraża się na inne cierpienie, jak na przykład gdy ktoś nadużywa pokarmu, siły jego nie tylko nie wzrastają, ale nawet zapada w chorobę. Kto zaś cel swój zakłada w rzeczach stworzonych, ten nie używa ich tak, jak powinien, mianowicie w odniesieniu do celu ostatecznego. A zatem powinien nie tylko być ukaranym przez to, że zostanie pozbawiony szczęśliwości, lecz także przez to, że z ich powodu dozna cierpienia.
Oprócz tego. Jak dobro należy się tym, którzy czynią dobrze, tak źle czyniącym należy się zło. Lecz ci, którzy czynią dobrze, osiągają doskonałość i radość w celu, ku któremu dążą. Tak samo więc należy się taka kara grzesznikom, by ze strony tych rzeczy, w których pokładają swój cel, odebrali ból i cierpienie.
Dlatego to Pismo św. grozi grzesznikom nie tylko wykluczeniem od chwały, lecz także cierpieniem ze strony innych rzeczy. Powiedziano bowiem (Mt 25, 41): „Idźcie ode mnie przeklęci w ogień wieczny, który zgotowany jest diabłu i aniołom jego”. A w Psalmie (Ps 11, 6) powiedziano: „Sidła jak deszcz zleje na grzeszników: Ogień i siarka i wiatr nawałnicy to część kielicha ich”.
W ten sposób zbija się zdanie Algazela, który twierdził, że grzesznicy otrzymają tylko tę karę, iż utracą posiadanie ostatecznego celu.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.