Księga III, Rozdział 146
Że sędziom wolno nakładać kary
Ponieważ niektórzy ludzie lekceważą kary przez Boga nałożone, jako że pogrążeni w rzeczach zmysłowych, troszczą się tylko o to, co widzą, dlatego rozporządziła opatrzność Boża, by na ziemi byli ludzie, którzy by przymuszali do zachowania sprawiedliwości karami doraźnymi i działającymi na zmysły. I jest jasnym, że ci ludzie nie grzeszą, gdy karzą złych. Nie grzeszy bowiem ten, kto czyni sprawiedliwość. Jest zaś rzeczą sprawiedliwą karać złych; przez karę bowiem grzech zostaje naprawiony, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej. A zatem sędziowie, którzy karzą złych, nie grzeszą.
Co więcej. Ludzie, którzy na ziemi są ustanowieni nad innymi, są jakby wykonawcami opatrzności Bożej; Bóg bowiem, z rozporządzenia swej opatrzności, wykonuje wyższe rzeczy przez niższe, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej. Nie grzeszy zaś ten, kto wykonuje rozkaz opatrzności Bożej. Tak się zaś rzeczy mają z rozporządzenia opatrzności Bożej, że dobrzy otrzymują nagrodę, a źli karę, jak widzimy z tego, co powiedziano powyżej. Ci więc, którzy są postawieni nad innymi, nie grzeszą przez to, że dobrych nagradzają, a złych karzą.
Co więcej. Dobro nie potrzebuje zła, lecz naodwrót. To więc, co jest potrzebne do zachowania dobra, nie może samo przez się być złem. Dla zachowania pokoju między ludźmi potrzeba zaś, by źli zostali ukarani. A zatem karanie złych nie jest samo przez się złem.
Podobnie. Dobro powszechne jest lepsze od dobra poszczególnego jednego człowieka. Musi więc dobro poszczególne ustąpić, aby mogło być zachowane dobro powszechne. Życie zaś pewnych występnych ludzi przeszkadza dobru powszechnemu, którym jest pokój w społeczności ludzkiej. Tacy ludzie powinni zatem być usunięci przez karę śmierci ze społeczności ludzkiej.
Oprócz tego. Podobnie jak lekarz swym działaniem chce osiągnąć zdrowie, które polega na właściwej równowadze humorów, tak i rządzący państwem dąży przez swe postępowanie do pokoju, który polega na uporządkowanej zgodzie obywateli. Lekarz zaś dobrze i pożytecznie czyni, gdy odcina chory członek, jeżeli on zagraża zdrowiu całego ciała. Sprawiedliwie więc czyni i nie ma grzechu rządzący państwem, gdy przestępców skazuje na karę śmierci, aby nie zakłócali pokoju w społeczeństwie.
Dlatego mówi Apostoł (1 Kor 5, 6): „Nie wiecie, iż trochę kwasu wszystko ciasto zakwasza”. A wkrótce potem dodaje (w. 13): „Wyrzućcie złego z pośrodka was”. Do Rzymian zaś (Rz 13, 4) powiedziano o władzy ziemskiej, że nie bez przyczyny miecz nosi: „Albowiem jest sługą bożym, mścicielem ku gniewu temu, który złość czyni”. A (1 P 2, 13–14): „Bądźcie tedy poddani wszelkiemu ludzkiemu stworzeniu dla Boga; chociaż królowi, jako przewyższającemu, chociaż książętom, jako od niego posłanym ku pomście złoczyńców, a ku chwale dobrych”.
W ten sposób odpieramy błąd tych, którzy twierdzą, że kary cielesne nie są dozwolone. Opierają oni swój błąd na słowach z Ks. Wyjścia (Wj 20, 13): „Nie będziesz zabijał”, co potwierdzone jest też u (Mt 5, 21). Podnoszą także, że Chrystus Pan do sług, którzy chcieli kąkol wyrwać z pośród pszenicy, powiedział, jak to podano (Mt 13, 30): „Dopuście obojgu róść aż do żniwa”. Przez kąkol rozumie się zaś synów złego, przez żniwo dokonanie świata, jak to tam powiedziano (w. 38). Nie należy więc złych wyrzucać z pośród dobrych przez skazywanie ich na śmierć. Podnoszą oni także, że człowiek, póki jest na świecie, może się poprawić. Nie należy go więc przez karę śmierci usuwać z tego świata, lecz zostawić go, by czynił pokutę.
Te zarzuty zaś są bez znaczenia. To samo prawo bowiem, które mówi: „Nie będziesz zabijał”, dodaje następnie (Wj 22, 18): „Czarowników nie wolno ci zostawiać przy życiu”. Przez to dano do zrozumienia, że zakazane jest niesprawiedliwe zabicie człowieka. Widać to także ze słów Chrystusa Pana (Mt 5, 21). Po powiedzeniu bowiem: „Słyszeliście, iż rzeczono jest starym: Nie będziesz zabijał”, dodaje (w. 22): „A ja wam powiadam, iż każdy, który się gniewa na brata swego” itd. Daje przez to do zrozumienia, że zabronione jest to zabójstwo, które pochodzi z gniewu, a nie takie, które pochodzi z gorliwości o sprawiedliwość. W jaki zaś sposób należy rozumieć słowa Chrystusa Pana: „Dopuście obojgu róść aż do żniwa”, wynika z tego, co następuje (Mt 13, 29): „byście snać zbierając kąkol, nie wykorzenili wraz z nim i pszenicy”. Tam więc jest zakazane zabicie złych, gdzie nie można tego uczynić bez niebezpieczeństwa dla dobrych. A to zdarza się przeważnie wtedy, gdy nie odróżnia się jeszcze dobrych od złych przez jawne grzechy; lub gdy zachodzi obawa, by źli nie pociągnęli za sobą wielu dobrych. To zaś, że źli, póki żyją, mogą się poprawić, nie przeszkadza, by nie wolno ich było sprawiedliwie ukarać śmiercią; niebezpieczeństwo bowiem, które zagraża, gdy pozostają przy życiu, jest większe i pewniejsze, niż dobro, którego można się spodziewać z ich nawrócenia. Mogą też w chwili śmierci przez pokutę zwrócić się do Boga. Jeżeli zaś do tego stopnia są zatwardziali, że nawet w chwili śmierci serce ich nie odstępuje od zła, można z dostatecznym prawdopodobieństwem przypuszczać, że nigdy nie porzucą swojej złości.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.