Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 150

Że powyższa pomoc nazywa się łaską, i czym jest łaska poświęcająca

Ponieważ o tym, co ktoś otrzymuje bez uprzedniej zasługi z jego strony, mówi się, że otrzymuje to za darmo, i ponieważ pomoc boża, dana człowiekowi, uprzedza wszelką zasługę człowieka, jak to wykazano, wynika stąd, że pomoc tę dostaje człowiek za darmo, i stąd właściwie otrzymuje ona nazwę łaski. I dlatego mówi Apostoł (Rz 11, 6): „Jeśli z łaski, nie z uczynków, bo inaczej łaska już nie jest łaską”.

Jest zaś jeszcze inny powód, dla którego powyższa pomoc boża otrzymuje nazwę łaski. Mówi się bowiem, że ktoś jest komuś miły (gratus), dlatego, że jest kochany; stąd o tym, który jest przez kogoś kochany, mówi się, że jest w łasce u niego (dicitur gratiam habere). Do pojęcia miłości należy zaś, by kochający, temu, którego kocha, życzył dobrze i czynił dobrze. Bóg zaś każdemu stworzeniu życzy dobrze i czyni dobrze; samo istnienie bowiem stworzenia, i wszelka jego doskonałość pochodzi od Boga, Jego woli i działania, jak to powyżej okazano; stąd powiedziano w (Mdr 11, 25): „Miłujesz bowiem wszystko co jest i nic nie masz w nienawiści, z tego coś uczynił”. Lecz rozważamy szczególny sposób miłości bożej względem tych, których wspomaga, w tym celu, by osiągnęli dobro, przewyższające ich naturę, mianowicie doskonałe używanie nie dobra stworzonego, ale Jego Samego. Tę pomoc słusznie nazywa się łaską, nie tylko dlatego, że jest daną za darmo, jak to wykazano, lecz także dlatego, że przez tę pomoc człowiek pewnym szczególnym przywilejem, staje się Bogu miłym. Stąd mówi Apostoł (Ef 1, 5-6): „Który nas przeznaczył ku przysposobieniu za synów... według postanowienia woli swojej, ku chwale sławy łaski swojej, przez którą nas przyjemnymi uczynił w umiłowanym Synu swoim”.

Musi zaś ta łaska być czymś w człowieku, który nią został obdarzony, niejako pewną jego formą i doskonałością. Co bowiem jest skierowane do jakiegoś celu, musi w stałym być do niego stosunku; poruszający bowiem nieustannie powoduje zmianę w rzeczy poruszanej, dopóki ona nie dosięgnie swym ruchem celu. Skoro więc przez pomoc łaski bożej człowiek skierowany jest do ostatecznego celu, jak to wykazano, musi on nieustannie być tą łaską wspomagany, dopóki nie osiągnie celu. Takby zaś nie było, gdyby człowiek miał tę pomoc sposobem pewnego poruszenia, lub namiętności, a nie sposobem formy pozostającej i niejako spoczywającej w nim; takie bowiem poruszenie i namiętność byłyby w człowieku tylko wtedy, gdyby się nieustannie aktualnie zwracał ku celowi; tak zaś nie jest, na przykład nie dzieje się to, gdy człowiek śpi. A zatem łaska poświęcająca jest pewną formą i doskonałością, pozostającą w człowieku, nawet wtedy, gdy on nie działa.

Co więcej. Miłość Boga jest przyczyną tego dobra, które w nas jest; podobnie jak miłość człowieka zostaje pobudzoną i spowodowaną jakimś dobrem, które istnieje w przedmiocie jego miłości. Lecz człowieka pobudza do szczególnego umiłowania kogoś jakieś szczególne dobro istniejące w nim uprzednio. A zatem wynika stąd, że tam, gdzie przyjmuje się szczególną miłość Boga do człowieka, należy przyjąć jakieś szczególne dobro, którym Bóg człowieka obdarzył. Skoro więc, według tego co powiedziano powyżej, łaska poświęcająca oznacza szczególną miłość Boga do człowieka, musi to oznaczać jakąś szczególną dobroć i doskonałość istniejącą w człowieku.

Co więcej. Każda rzecz skierowana jest do celu sobie właściwego odpowiednio do swej formy; różne gatunki mają bowiem różne cele. Lecz cel, do którego człowiek jest skierowany przez pomoc łaski bożej, przewyższa naturę ludzką. Musi więc człowiekowi zostać dodana jakaś nadnaturalna forma i doskonałość, któraby go w sposób właściwy kierowała do powyższego celu.

Podobnie. Człowiek musi do swego ostatecznego celu dojść przez własne uczynki. Każda rzecz działa zaś odpowiednio do swej formy. Na to więc, by człowiek własnym działaniem osiągnął cel ostateczny, należy mu dodać jakąś formę, na mocy której uczynki jego otrzymywałyby jakąś skuteczność zasłużenia na cel ostateczny.

Oprócz tego. Opatrzność boża opiekuje się każdą rzeczą odpowiednio do sposobu jej natury, jak wynika z tego co powiedziano powyżej. Człowiekowi jest zaś to właściwe, że dla doskonałości swych działań potrzebuje, oprócz władz naturalnych, pewnych doskonałości i sprawności, którymi czyni dobrze, niejako w sposób naturalny, i łatwy i przyjemny. A zatem pomoc łaski, którą człowiek otrzymuje od Boga, by doszedł do ostatecznego celu, oznacza pewną formę i doskonałość człowieka.

Stąd Pismo św. nazywa łaskę bożą pewnym światłem, mówi bowiem Apostoł (Ef 5, 8): „byliście niekiedy ciemnością lecz teraz światłością w Panu”. Słusznie zaś doskonałość, która człowiekowi pomaga w osiągnięciu ostatecznego celu, polegającego na oglądaniu Boga, nazywa się światłem, które jest podstawą widzenia.

W ten sposób zbija się błąd tych, którzy mówią, że łaska boża nie jest niczym dodanym w człowieku; podobnie jak nic nie jest dodanym w człowieku, gdy się mówi, że posiada łaskę królewską, lecz tylko w królu, który go miłuje. Jest więc jasnym, że pomylili się dlatego, że nie zwrócili uwagi na różnicę między miłością boską a ludzką. Miłość boska jest bowiem przyczyną dobra, które w kimś miłuje, miłość ludzka nie jest zaś zawsze tą przyczyną.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.