Księga III, Rozdział 152
Że łaska boża powoduje w nas wiarę
Z tego, że łaska boża powoduje w nas miłość, wynika, że powoduje w nas także wiarę.
Do celu ostatecznego poruszamy się bowiem przez łaskę dobrowolnie, a nie z przymusu, jak to powyżej wykazano (R. CXLVIII). Można się zaś ku czemuś dobrowolnie poruszać, tylko o ile się to poznaje. A zatem musi nam łaska dać poznanie ostatecznego celu, na to, abyśmy się dobrowolnie ku niemu zwrócili. To poznanie nie może zaś w tym życiu być poznaniem przez oglądanie, jak tego powyżej dowiedziono (R. XLVIII). Musi zatem być poznaniem przez wiarę.
Co więcej. W każdym poznającym, sposób poznawania wynika ze sposobu bytowania jego natury, stąd inny jest sposób poznawania u anioła, człowieka i zwierzęcia, odpowiednio do tego, że ich natury są różne, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej (Ks. II, R. LXVIII, LXXXII, XCVI i nast.). Lecz człowiek dla osiągnięcia ostatecznego celu, otrzymuje ponadto pewną doskonałość, wyższą od swej natury, mianowicie łaskę, jak to wykazano (R. CL). Trzeba więc, by człowiek otrzymał prócz swego poznania naturalnego, jakieś poznanie, które przewyższa rozum naturalny. I takim jest poznanie wiary; odnosi się ono do rzeczy, które nie są oczywiste dla rozumu przyrodzonego.
Podobnie. Gdy jakiś czynnik porusza daną rzecz ku czemuś, co jest właściwe temu czynnikowi, musi rzecz poruszana z początku poddawać się niedoskonale działaniom czynnika, jako czemuś dla niej obcemu i niewłaściwemu, dopóki u kresu ruchu działanie to nie stanie się jej właściwym; na przykład drewno najpierw zostaje ogrzane przez ogień, a to ciepło mu nie jest właściwe, lecz obce jego naturze, w końcu zaś, gdy się już zapali, ciepło staje się jego właściwością naturalną. I podobnie, gdy nauczyciel kogoś uczy, trzeba, by z początku uczeń przyjmował myśli nauczyciela, nie jakoby je rozumiał, lecz przyjmując je na wiarę, jako przewyższające zdolność jego rozumienia; przy końcu zaś, gdy już posiędzie naukę, będzie mógł je rozumieć. Jak zaś wynika z tego, co powiedziano (R. CXLVII), przez pomoc łaski bożej zostajemy skierowani do celu ostatecznego. Ostatecznym celem jest zaś jasne widzenie Pierwszej Prawdy w niej Samej, jak to okazano powyżej (R. L i następne). Trzeba więc, by zanim do tego celu dojdziemy, rozum ludzki poddał się Bogu przez wiarę, przy pomocy łaski bożej.
Oprócz tego. Na początku tego dzieła wyliczono korzyści, dla których potrzeba było, by człowiek otrzymał prawdę bożą jako przedmiot wiary (Ks. I, R. III i następne). Można stąd także wywnioskować, że było rzeczą konieczną, by wiara była w nas skutkiem łaski bożej.
Dlatego mówi Apostoł (Ef 2, 8): Łaską jesteśmy zbawieni przez wiarę, to nie z was, to dar Boży jest.
W ten sposób usuwa się błąd Pelagianów, którzy twierdzili, że początek wiary w nas nie pochodzi od Boga, lecz od nas.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.