Księga III, Rozdział 155
Że człowiek potrzebuje pomocy bożej, by wytrwać w dobrem
Człowiek potrzebuje pomocy bożej, by wytrwać w dobrem.
Każda rzecz bowiem, która sama w sobie jest zmienna, na to by się w czymś ustaliła, potrzebuje pomocy jakiegoś niezmiennego czynnika. Człowiek zaś zmienia się od dobrego do złego i od złego do dobrego. Na to więc by niezmiennie trwał w dobrem, na czym polega wytrwanie, potrzebuje pomocy bożej.
Co więcej. Człowiek potrzebuje pomocy łaski bożej w tym, co przewyższa siłę wolnej woli. Lecz moc wolnej woli nie obejmuje tego skutku, którym jest wytrwanie w dobrem aż do końca. Widzimy to w następującym rozumowaniu. Moc wolnej woli rozciąga się na to, co podpada pod wybór. Wybiera się zaś tylko jakiś czyn poszczególny. Poszczególnym jest zaś taki czyn, którego się dokonuje w danym miejscu i w danej chwili. To więc co podpada pod moc wolnej woli, jest czymś, co należy w danej chwili uczynić. Wytrwanie zaś nie odnosi się do tego, co należy czynić w danej chwili, lecz do ciągłości działania przez cały czas. A zatem skutek ten, mianowicie wytrwanie w dobrem, przewyższa moc wolnej woli. Potrzebuje więc człowiek pomocy łaski bożej by wytrwać w dobrem.
Co więcej. Chociaż człowiek jest panem swych czynów przez wolę i władzę wolnego wyboru, nie jest on jednakże panem swych władz naturalnych. I dlatego choć jest wolny, by coś chcieć lub nie chcieć, nie może jednak sprawić, by wola jego niezmiennie przylgnęła do tego co on chce, lub co wybiera. Tego zaś potrzeba do wytrwania; mianowicie, by wola niezmiennie trwała w dobrem. Wytrwanie nie jest zatem w mocy wolnej woli. Musi więc człowiek mieć pomoc łaski bożej na to, by wytrwał.
Oprócz tego. Jeśli jest kilka czynników działających kolejno, jeden po drugim, wtedy ciągłość ich czynności nie może być spowodowana przez jeden z tych czynników, gdyż żaden z nich nie działa nieustannie; ani też nie może być spowodowana przez wszystkie, dlatego, że nie działają razem; musi więc pochodzić od wyższego jakiegoś czynnika, który działa ciągle; podobnie Filozof dowodzi w VIII Phys., że ciągłość rodzenia się zwierząt ma swą przyczynę w jakiejś wyższej wiecznej istocie. Przyjmijmy zaś, że jakiś człowiek trwa w dobrem. Są w nim zatem liczne poruszenia wolnej woli, dążące ku dobru, następujące po sobie kolejno, aż do końca. Żadne z tych poruszeń nie może być przyczyną tej ciągłości dobra, którym jest wytrwanie, bo żadne z nich nie trwa ciągle. Nie mogą być także wszystkie razem tą przyczyną; nie istnieją bowiem równocześnie, i nie mogą razem coś powodować. Wynika więc stąd, że ta kolejność spowodowana jest przez jakąś wyższą istotę. Potrzebuje więc człowiek pomocy wyższej łaski, by wytrwać w dobrem.
Podobnie. Jeśli jest wiele rzeczy skierowanych ku jednemu celowi, skierowanie ich, aż do osiągnięcia celu, pochodzi od pierwszego czynnika, kierującego do celu. U tego zaś, kto trwa w dobrem, jest wiele poruszeń i wiele czynności należących do jednego celu. Musi więc cały ten porządek owych poruszeń i czynności być spowodowany przez pierwszego kierującego ku celowi. Wykazano zaś (R. 147), że człowiek skierowany jest do ostatecznego celu pomocą łaski bożej. Z łaski bożej jest więc cały porządek i ciągłość dobrych uczynków u tego, kto trwa w dobrem.
Dlatego powiedziano (Flp 1, 6): „który począł w was dobrą sprawę, wykona aż do dnia Chrystusa Jezusa”, a (1 P 5, 10): „Bóg wszelakiej łaski, który wezwał nas do wiecznej swojej chwały... maluczko utrapionych On doskonałymi uczyni, utwierdzi i ugruntuje”.
W Piśmie świętym znajdujemy też wiele modlitw o wytrwanie, na przykład (Ps 17, 5): „Kroki moje trzymały się dróg twardych, ścieżek Twoich, aby się nie chwiały me stopy” i (2 Tes 2, 16. 17): „Bóg a Ojciec nasz... niech napomina serca wasze i utwierdza we wszelakim uczynku i w modlitwie dobrej”. Prosimy także o to samo w Modlitwie Pańskiej: „Przyjdź królestwo Twoje”, nie otrzymamy bowiem królestwa bożego, jeśli nie wytrwamy w dobrem. Byłoby zaś niedorzecznością prosić Boga o coś, czego Bóg nie jest dawcą. Wytrwanie człowieka jest więc od Boga.
Należy jednak wiedzieć, że jak ten, kto ma łaskę, prosi Boga, by wytrwał w dobrem, a jak wolna wola nie wystarcza, by wywołać skutek polegający na wytrwaniu w dobrem, bez zewnętrznej pomocy Boga, tak też nie wystarcza stan łaski wlanej. Te stany bowiem, które Bóg w nas wlewa, w obecnym życiu, nie usuwają całkowicie z wolnej woli skłonności do złego; chociaż przez nie wolna wola w pewien sposób ustala się w dobrem. I dlatego, gdy mówimy, że człowiek potrzebuje do ostatecznego wytrwania pomocy łaski, nie rozumiemy przez to, by ponad łaską habitualną wlaną pierwej na to, aby człowiek mógł dobrze czynić, potrzeba było jeszcze innej łaski do wytrwania; lecz rozumiemy, że gdy człowiek posiada stan wszelkiej łaski darmo danej, jeszcze potrzebuje pomocy Bożej opatrzności, która nim rządzi z zewnątrz.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.