Księga III, Rozdział 156
Że ten kto odpada od łaski przez grzech, może znowu się podnieść przez łaskę
Widać z tego co powiedziano, że przez pomoc łaski, człowiek nawet gdyby nie wytrwał, lecz popadł w grzech, może powrócić do dobra.
Utrzymanie bowiem zdrowia i odzyskanie go, gdy zostanie nadwyrężone, należy do tej samej mocy; jak bowiem mocą naturalną utrzymuje się zdrowie w ciele, tak tą samą mocą naturalną poprawia się, gdy zostanie zepsute. Człowiek zaś trwa w dobrem przy pomocy łaski bożej, jak to okazano (R. poprz.). Jeżeli więc upadł przez grzech, może powstać przy pomocy tej samej łaski.
Co więcej. Czynnik, który nie potrzebuje do swego działania odpowiedniej dyspozycji w podmiocie, może wywierać skutek na podmiocie, w jakiejkolwiekby on był dyspozycji; i dlatego Bóg, który nie potrzebuje do swego działania odpowiedniej dyspozycji w podmiocie, może bez niej wywołać formę naturalną, na przykład gdy daje wzrok niewidomemu, wskrzesza umarłego i tym podobnie. Lecz jak nie potrzeba Mu naturalnej dyspozycji w podmiocie cielesnym, tak też nie potrzeba Mu zasługi we woli dla obdarzenia łaską, daje ją bowiem bez zasługi, jak to wykazano (R. 149). A zatem może Bóg obdarzyć łaską poświęcającą, która gładzi grzechy także wtedy, gdy człowiek straci łaskę przez grzech.
Co więcej. Człowiek tylko tych rzeczy nie może napowrót zdobyć po ich utracie, które otrzymał przez urodzenie, jak władze naturalne i członki ciała; dlatego, że człowiek nie może się drugi raz narodzić. Pomoc łaski otrzymuje zaś człowiek nie przez zrodzenie, lecz później. Może więc po utracie łaski przez grzech, znowu ją zdobyć, by grzechy zgładzić.
Podobnie. Łaska jest pewną habitualną dyspozycją w duszy, jak to wykazano (R. 150). Stany habitualne zaś, nabyte przez szereg aktów, można po utracie znowu zdobyć aktami, którymi zostały nabyte. Tym bardziej więc, jeśli stracimy łaskę, która nas łączy z Bogiem, i uwalnia od grzechu, można ją z powrotem odzyskać przez działanie boże.
Oprócz tego. W dziełach Boga nie ma nic daremnego, podobnie jak w działaniu naturalnym (III de Anima), natura otrzymała to bowiem od Boga. Gdyby zaś coś się poruszało, a nie mogło dojść do celu ruchu, poruszałoby się daremnie. Jest więc rzeczą konieczną, by to, co z natury się porusza do jakiegoś celu, mogło dojść do owego celu. Lecz w człowieku, odkąd popadł w grzech, pozostaje, póki trwa stan życia obecnego, zdolność poruszania się ku dobremu, i boleść ze zła, które jeszcze w człowieku pozostaje po grzechu. Jest więc rzeczą możliwą, by człowiek po grzechu z powrotem zwrócił się ku dobru, które sprawia w człowieku łaska.
Co więcej. Nie ma w przyrodzie żadnej biernej władzy, której by nie można zaktualizować przez jakąś naturalną moc czynną. Tym bardziej zatem nie ma w duszy człowieka możności, której by nie można zaktualizować przez czynną moc bożą. W duszy ludzkiej pozostaje zaś, nawet po grzechu, możność ku dobremu; grzech bowiem nie usuwa władz naturalnych, którymi dusza kieruje się ku swemu dobru. Może zatem przez moc bożą być przywróconą dobru. I tak przez pomoc łaski bożej może człowiek otrzymać odpuszczenie grzechów.
Dlatego powiedziano u (Iz 1, 18): „Choćby były grzechy wasze jako szkarłat, jako śnieg wybieleją” i w (Prz 10, 12): „Wszystkie występki miłość zakrywa”. O to także, nie na darmo co dzień się modlimy, mówiąc: „Odpuść nam nasze winy”.
W ten sposób usuwa się błąd Nowacjanów, którzy twierdzili, że grzechy popełnione po chrzcie, nie mogą być człowiekowi odpuszczone.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.