Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 158

W jaki sposób człowiek zostaje uwolniony od grzechu

Ponieważ człowiek nie może zwrócić się do jednego z dwóch przeciwieństw, jeżeli od drugiego się nie oddali, zatem na to, by człowiek z pomocą łaski powrócił do stanu sprawiedliwości, jest rzeczą konieczną, by oddalił się od grzechu, przez który utracił sprawiedliwość. A ponieważ człowiek do ostatecznego celu się kieruje i od niego odwraca przede wszystkim przez wolę, jest nie tylko rzeczą potrzebną, by człowiek zewnętrznym czynem odwrócił się od grzechu, przestając grzeszyć, lecz także, by odwrócił się od niego wolą, na to, by przez łaskę powstać z grzechu. Odwraca się zaś człowiek wolą od grzechu, gdy żałuje za grzech dawny, a przyszłego postanawia unikać. Jest więc rzeczą konieczną, by człowiek powstając z grzechu żałował za dawne grzechy i postanowił unikać ich w przyszłości. Gdyby bowiem nie postanawiał już więcej nie grzeszyć, nie byłby grzech sam w sobie przeciwny jego woli. Jeśliby zaś postanowił więcej nie grzeszyć, ale jednak nie żałowałby grzechu popełnionego, nie byłby ów grzech, który popełnił, przeciwnym jego woli. Ruch zaś, którym się od czegoś oddalamy, jest przeciwny ruchowi, którym się do tego zbliżamy; jak bielenie jest przeciwne czernieniu. Trzeba więc, by wola oddaliła się od grzechu, przez czynności przeciwne tym, którymi skłaniała się do grzechu. Skłaniała się zaś do grzechu przez pożądanie i upodobanie w rzeczach niższych. Jest więc rzeczą słuszną, by od grzechu oddalała się przez ponoszenie kar, które jej zadają cierpienia, za to, że zgrzeszyła; jak bowiem przyjemność pociągała wolę do zgody na grzech, tak przez karę zostaje wola utwierdzona w nienawiści do grzechu.

Podobnie. Widzimy, że nawet zwierzęta od największych ich przyjemności powstrzymują razy. Trzeba zaś, by ten, kto powstaje z grzechu, nie tylko nienawidził dawnego grzechu, lecz także, by grzechu unikał w przyszłości. Jest więc słusznym, by cierpiał karę za grzech, by w ten sposób bardziej się umocnił w zamiarze unikania grzechu.

Oprócz tego. To, co zdobywamy pracą i trudem, kochamy bardziej i zachowujemy staranniej; stąd ci, którzy własną pracą zdobywają pieniądze, mniej ich wydają, niż ci, którzy je dostają bez pracy, czy to od rodziców, czy w jakikolwiek inny sposób. Lecz człowiek powstający z grzechu musi przede wszystkim starannie zachować stan łaski i miłość Boga, które utracił lekkomyślnie przez grzech. Jest więc rzeczą słuszną, by podejmował pracę i karę za popełnione grzechy.

Co więcej. Porządek sprawiedliwości wymaga, by zapłatą grzechu była kara. W zachowaniu zaś porządku wśród rzeczy, okazuje się mądrość Boga rządzącego. Należy to więc do okazania się dobroci bożej i chwały bożej, by kara była zapłatą za grzech. Lecz grzesznik przez grzech występuje przeciw porządkowi ustanowionemu przez Boga, przestępując przykazania boże. Jest więc rzeczą słuszną, by to wynagrodził, karząc w sobie to, przez co pierwej zgrzeszył; w ten sposób bowiem całkowicie wydobywa się z nieporządku, w jaki popadł.

Jest stąd zatem jasnym, że gdy człowiek przez łaskę otrzyma odpuszczenie grzechu i znowu powróci do stanu łaski, musi, ze względu na sprawiedliwość bożą, ponieść pewną karę za popełniony grzech. Karę tę, jeżeli jej z własnej woli od siebie wymaga, nazywamy zadośćuczynieniem Bogu; przez to mianowicie, że pracą i cierpieniem zachowuje porządek ustanowiony przez Boga, biorąc na siebie karę za grzech, którym ten porządek przekroczył, idąc za własną wolą. Jeżeli zaś sam od siebie tego nie żąda, zatem, ponieważ nie może pozostać nieuporządkowane to, co podlega opatrzności bożej, karę tę nakłada na niego Bóg. Nie nazywa się takiej kary zadośćuczynieniem, dlatego, że nie pochodzi z własnego wyboru ukaranego; lecz nazywa się ją oczyszczającą, dlatego, że przez to, iż kto inny go karze, człowiek zostaje niejako oczyszczony, i to, co w nim nie było w porządku, zostanie do porządku przywrócone. Dlatego mówi Apostoł (1 Kor 11, 31-32): Gdybyśmy się sami sądzili, nie bylibyśmy sądzeni. Lecz gdy bywamy sądzeni, od Pana bywamy karani, abyśmy nie byli z tym światem potępieni.

Należy jednak rozważyć, że gdy umysł odwraca się od grzechu, może wstręt do grzechu być tak gwałtowny i tak silne zwrócenie się do Boga, że zniknie konieczność kary. Jak bowiem można sądzić z tego, co powiedziano powyżej, kara, którą ktoś cierpi po odpuszczeniu grzechu, potrzebna jest na to, by silniej umysł przylgnął do dobra, przez to, że człowiek upokorzony jest przez karę, kary są bowiem niejako lekarstwem; a także, by zachowany został porządek sprawiedliwości, przez to, że ten, kto zgrzeszył, otrzyma karę. Miłość Boga wystarcza zaś na to, by utwierdzić umysł człowieka w dobru, zwłaszcza gdy jest gwałtowna, silny wstręt zaś do dawnej winy jest wielkim cierpieniem. Stąd wielka miłość Boga i wstręt do grzechu usuwa konieczność kary, czy zadośćczyniącej, czy oczyszczającej; a jeżeli miłość nie jest tak wielką, by całkowicie usuwała karę, jednakowoż im jest większą, tym mniejszej kary potrzeba.

To zaś, co czynimy przez naszych przyjaciół, czynimy niejako sami, przyjaźń bowiem z dwóch czyni jednego przez uczucie, a zwłaszcza przez miłość. I dlatego można zadośćczynić Bogu tak za siebie, jak za drugich; zwłaszcza gdy jest ku temu potrzeba. Na karę bowiem, którą za niego ponosi przyjaciel, patrzy człowiek tak, jak gdyby sam cierpiał, i tak nie jest on bez kary, gdy współczuje z cierpiącym przyjacielem, i to cierpi tym bardziej, gdy jest przyczyną cierpienia przyjaciela. A znowu miłość u tego, kto cierpi za przyjaciela, sprawia, że zadośćuczynienie staje się dla Boga godniejszym przyjęcia, niż gdyby cierpiał za siebie, to bowiem przyjmuje dla miłości, a tamto dla konieczności. Stąd przyjmujemy, że jeden człowiek może cierpieć za drugiego, póki obaj pozostają w miłości. Dlatego mówi Apostoł (Ga 6, 2): Jeden drugiego brzemiona noście, a tak wypełnicie zakon Chrystusów.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.