Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 160

Że człowiek żyjący w grzechu, nie może bez łaski uniknąć grzechu

To co powiedziano w poprzednim rozdziale, że w mocy wolnej woli leży niesprzeciwianie się łasce, odnosi się do tych, którzy moc naturalną zachowali w całości. Jeżeli zaś przez dawniejszy nieporządek skłonił się człowiek do złego, nie będzie już w jego mocy nie stawiać żadnej przeszkody łasce. A jeżeli nawet w pewnej chwili, może własną mocą powstrzymać się od jakiegoś poszczególnego grzechu, to jednak, jeżeli dłużej sobie jest pozostawiony, popadnie w grzech, przez co stawia przeszkodę łasce. Skoro bowiem umysł człowieka odpadł od stanu sprawiedliwości, jest jasnym, że oddalił się od porządku należnego celu. To więc, co powinno być głównym w uczuciu, jako cel ostateczny, staje się mniej umiłowanym, niż to, ku czemu umysł zwrócił się nieporządnie, jako do ostatecznego celu. Kiedykolwiek się więc coś zdarza, co odpowiada nieporządnemu celowi, a co się sprzeciwia celowi należnemu, zostanie to wybrane, chyba, że umysł powróci do należnego porządku, by cel należny stawiać ponad wszystko, a to jest skutkiem łaski. Póki się zaś wybiera to, co jest przeciwne celowi ostatecznemu, stawia się przeszkodę łasce, która kieruje nas do naszego celu. Jest stąd jasnym, że po grzechu, nie może człowiek się powstrzymać od wszelkiego grzechu, zanim nie zostanie w nim przywrócony przez łaskę należny porządek.

Oprócz tego. Gdy się raz umysł ku czemuś skłoni, już nie jest w tym samym stosunku do dwóch przeciwieństw, lecz raczej zwraca się ku temu z nich, ku któremu się skłania. Umysł zaś wybiera to, ku czemu ma większą skłonność, chyba, że przez rozumowanie skłonność tę zwalcza, dla pewnej przezorności; stąd też przede wszystkim w nieprzewidzianych okolicznościach możemy wnioskować o wewnętrznym usposobieniu. Nie jest zaś rzeczą możliwą, by umysł ludzki czuwał nieustannie, tak, by rozum się ciągle zastanawiał, co ma chcieć, lub co ma czynić. Wynika stąd, że czasem umysł wybiera to, ku czemu ma skłonność, a skłonność ta pozostaje. I tak, jeżeli się skłania ku grzechowi, nie wytrwa długo bez grzechu, stawiając przeszkodę łasce, chyba że powróci do stanu sprawiedliwości.

Przyczynia się do tego także impet namiętności cielesnych i przedmioty pożądania zmysłowego, i wiele sposobności czynienia źle, które przywodzą człowieka łatwo do grzechu, chyba, że to powstrzymuje stanowcze przylgnięcie do ostatecznego celu, a to sprawia łaska.

Stąd jest niedorzecznym zdanie Pelagianów, którzy twierdzili, że człowiek żyjący w grzechu, może bez pomocy łaski unikać grzechu. Że jest przeciwnie, widać z prośby psalmisty (Ps 71, 9): gdy ustanie siła moja, nie opuszczaj mnie. A Chrystus Pan uczy nas modlić się: i nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego.

Chociaż zaś ci, którzy są w grzechu, nie mogą własną mocą nie stawiać przeszkód łasce, jak to okazano, jeżeli ich nie wspomoże łaska uprzedzająca, niemniej jednak przypisuje się im to jako winę, dlatego, że ta ułomność pozostaje w nich po uprzedniej winie; podobnie jak nie uniewinnia się pijanego, gdy popełnił zabójstwo po pijanemu, w pijaństwo zaś popadł z własnej winy.

Oprócz tego, chociaż ten, który jest w grzechu, nie może całkowicie uniknąć grzechu, to jednak unikanie tego lub innego grzechu jest w jego mocy, jak to powiedziano. Jakikolwiek więc grzech popełnia, popełnia go dobrowolnie. I dlatego słusznie mu się winę tego grzechu przypisuje.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.