Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 18

W jaki sposób Bóg jest celem rzeczy

Należy jeszcze zbadać, w jaki sposób Bóg jest celem wszystkiego. Można to okazać z tego, co powyżej powiedziano.

Jest bowiem ostatecznym celem wszystkich rzeczy w ten sposób, że jednak wyprzedza wszystkie co do bytu (Ks. 1, R. 13). Istnieje zaś cel, który chociaż ma pierwszeństwo jako przyczyna, o tyle, że jest w zamiarze, co do bytu jednak jest późniejszy. Tak się ma rzecz w każdym celu, który czynnik stawia sobie przez swoje działanie; jak na przykład lekarz w swym działaniu na chorego, zmierza do zdrowia, a to zdrowie jest jego celem. Istnieje zaś pewien cel, który wyprzedza nie tylko jako przyczyna, ale także jako byt; jak nazywa się celem to, co ktoś chce osiągnąć swym działaniem, lub swym ruchem, jak na przykład ogień przez swój ruch chce osiągnąć wyższe miejsce, a król przez walkę chce zdobyć miasto. Bóg zatem jest celem rzeczy, jako coś, co każda rzecz na swój sposób może osiągnąć.

Co więcej. Bóg jest zarazem ostatecznym celem rzeczy i pierwszym czynnikiem, jak to wykazano (R. poprzedni). Cel zaś ustanowiony przez działanie czynnika nie może być pierwszym czynnikiem, lecz raczej skutkiem czynnika. Nie może więc Bóg być w ten sposób celem rzeczy, jako cel powzięty przez jakiś czynnik, lecz jako cel, który istnieje uprzednio, i który można osiągnąć.

Co więcej. Jeśli jakaś rzecz działa dla czegoś, co już istnieje i jeśli coś powstaje przez jej działanie, musi działanie jej przysporzyć czegoś temu, dla czego dana rzecz działa; na przykład żołnierze walczą dla swego wodza, któremu zdobywają zwycięstwo, a zwycięstwo to spowodowane jest działaniem żołnierzy. Bogu zaś działanie jakiejkolwiek rzeczy nie może niczego przysporzyć; Jego dobroć jest bowiem całkowicie doskonałą, jak to wykazano w Pierwszej Księdze (R. 37 i następne). Wynika więc stąd, że Bóg jest celem rzeczy, nie jak coś ustanowionego lub spowodowanego przez rzeczy, ani w ten sposób, by przez rzeczy osiągał jakąś korzyść, lecz tylko w ten sposób, że rzeczy Jego osiągają.

Podobnie. Skutek musi dążyć do celu w ten sposób, w jaki czynnik działa dla celu. Bóg zaś, który jest pierwszym czynnikiem dla wszystkich rzeczy, nie działa w ten sposób, jakoby przez swe działanie coś zyskiwał, lecz jakoby działaniem Swym czegoś udzielał; nie jest On bowiem w możności, tak, by mógł coś otrzymywać, lecz jest doskonałą aktualnością, z której może udzielać. A zatem rzeczy nie kierują się do Boga jako do celu, któremu się czegoś przysparza, lecz aby od Niego Jego samego otrzymać, skoro On Sam jest ich celem.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.