Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 21

Że rzeczy z natury dążą do upodobnienia się do Boga w tym, że Bóg jest przyczyną

Z tego co powiedziano wynika, że rzeczy dążą do upodobnienia się do Boga także w tym, by się stać przyczyną dla drugich rzeczy.

Rzecz stworzona dąży bowiem do upodobnienia się do Boga przez swe działanie. Przez swe działanie zaś staje się jedna rzecz przyczyną drugiej. I co do tego więc także rzeczy dążą do upodobnienia się do Boga, że są przyczyną drugich rzeczy.

Co więcej. Rzeczy dążą do upodobnienia się do Boga odnośnie do tego, że jest dobrym, jak to powiedziano powyżej (R. poprzedni). Z dobroci Bożej zaś pochodzi to, że innym udziela bytu; każda bowiem rzecz działa o ile jest aktualnie doskonałą. Pragną więc rzeczy ogólnie upodobnić się do Boga w tym, by były przyczynami dla drugich.

Co więcej. Skierowanie do dobra mieści w sobie pojęcie dobra, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej (tamże). Każda zaś rzecz, przez to, że jest przyczyną drugiej, skierowana jest do dobra; dobro bowiem jedynie ma przyczynę samo przez się, a zło tylko przypadłościowo, jak to wykazano (R. 10). Być więc przyczyną dla drugich jest dobrem. Do jakiegokolwiek by zaś dobra jakaś rzecz dążyła, dąży do podobieństwa bożego, skoro każde dobro stworzone istnieje przez uczestnictwo w dobroci bożej. Dążą więc rzeczy do podobieństwa bożego przez to, że są przyczyną drugich rzeczy.

Podobnie. Do tego samego pojęcia należy, by skutek dążył do upodobnienia się do czynnika, i by czynnik upodabniał się do skutku; skutek bowiem dąży do celu, do którego go kieruje czynnik. Czynnik zaś chce upodobnić do siebie tego, który doznając jego działania, nietylko odnośnie do bytu, lecz także odnośnie do przyczynowości; czynnik bowiem nadaje swemu naturalnemu skutkowi tak pierwiastki, przez które on istnieje, jak pierwiastki, przez które staje się przyczyną drugich; tak na przykład zwierzę gdy się rodzi, otrzymuje od rodzącego tak władzę odżywiania się, jak też władzę rodzenia. Skutek zatem dąży do upodobnienia się do czynnika nietylko odnośnie do jego gatunku, lecz także odnośnie do tego, że jest przyczyną innych. Tym sposobem zaś dążą rzeczy do upodobnienia się do Boga, jak skutek dąży do upodobnienia się do czynnika, jak to wykazano (R. 19). Rzeczy więc dążą z natury do tego, by upodobnić się do Boga w tym, że są przyczynami innych rzeczy.

Oprócz tego. Każda rzecz jest doskonałą wtedy, gdy może wydać coś podobnego do siebie; to bowiem świeci się doskonale, co może innych oświecać. Każda rzecz zaś dążąc do swej doskonałości, dąży do upodobnienia się do Boga. Przez to więc dąży każda rzecz do upodobnienia się do Boga, że zamierza być przyczyną innych. Ponieważ zaś przyczyna, jako taka, jest wyższa od rzeczy spowodowanej, jest jasnym, że dążenie do podobieństwa bożego, odnośnie do tego, by się stać przyczyną innych rzeczy, jest własnością najwyższych stopni wśród bytów.

Podobnie. Każda rzecz jest doskonałą sama w sobie pierwej, zanim potrafi się stać przyczyną drugiej, jak to już powiedziano. Tę więc doskonałość, że się coś staje przyczyną drugiej rzeczy, otrzymuje rzecz na ostatku. Skoro więc rzecz stworzona dąży wieloma sposobami do podobieństwa bożego (Rozdział poprzedni), ostatnim sposobem będzie, by szukała upodobnienia się do Boga przez to, że jest przyczyną innych rzeczy. Stąd mówi Dionizy w III cap. Coel. Hier., że najbardziej boską rzeczą wśród wszystkich, jest stać się współpracownikiem Boga; tak, jak mówi Apostoł (1 Kor 3, 9): Jesteśmy pomocnikami bożymi.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.