Księga III, Rozdział 27
Że szczęście człowieka nie polega na rozkoszach cielesnych
Z tego co powiedziano widać, że niepodobna, by szczęście człowieka polegało na rozkoszach cielesnych, z których najważniejszymi są przyjemności połączone z jedzeniem i stosunkami płciowymi.
Wykazano bowiem, że wedle porządku natury przyjemność jest z powodu działania, a nie naodwrót. Jeśliby więc działania nie były ostatecznym celem, to przyjemności wynikające z nich ani nie są celem ostatecznym, ani nie towarzyszą ostatecznemu celowi. Jasnym jest zaś, że działania, z których wynikają powyższe przyjemności, nie są ostatecznym celem, skierowane są bowiem do pewnych oczywistych celów, jak jedzenie do utrzymania ciała, stosunek płci zaś do zrodzenia potomstwa. Powyższe przyjemności nie są więc celem ostatecznym, ani też nie towarzyszą ostatecznemu celowi. Nie należy więc na nich zakładać szczęścia.
Dalej. Wola jest wyższą od pożądania zmysłowego, gdyż nim porusza, jak to wyżej powiedziano. Nie polega zaś szczęście na akcie woli, jak to wykazano powyżej. Tym mniej więc polega na powyższych przyjemnościach, które są w pożądaniu zmysłowym.
Co więcej. Szczęście jest pewnym dobrem właściwym człowiekowi, nie można bowiem zwierząt nazwać szczęśliwymi, chyba nadużywając znaczenia wyrazu. Powyższe zaś przyjemności są wspólne zwierzętom i ludziom. Nie na nich więc polega szczęście.
Cel ostateczny jest najszlachetniejszym spośród tych, które należą do jakiejś rzeczy; zawiera się w nim bowiem pojęcie tego co najlepsze. Te przyjemności zaś nie są właściwością człowieka w odniesieniu do tego, co w nim jest najszlachetniejsze, czym jest rozum, lecz odnośnie do zmysłów. Szczęścia więc nie należy zakładać na takich przyjemnościach.
Oprócz tego. Najwyższa doskonałość człowieka nie może polegać na tym, by się człowiek łączył z niższymi od siebie rzeczami, lecz na tym, by się połączył z czymś wyższym, cel bowiem jest lepszy od środków prowadzących do celu. Powyższe przyjemności polegają zaś na tym, że człowiek zmysłami łączy się z czymś od siebie niższym, mianowicie z pewnymi przedmiotami zmysłowymi. Szczęście więc nie polega na takich przyjemnościach.
Co więcej. To co jest dobrem tylko o ile jest umiarkowanym, nie jest dobrem samo przez się, lecz dobro otrzymuje od tego, co je miarkuje. Używanie zaś powyższych przyjemności jest dobrem dla człowieka tylko o ile jest umiarkowane, inaczej bowiem przyjemności te wzajemnie by sobie przeszkadzały. Nie są one więc same przez się dobrem człowieka. Najwyższe zaś dobro jest dobrem samo przez się; to bowiem co jest dobre samo przez się, jest lepszym od tego, co jest dobrem przez coś innego. Tego rodzaju przyjemności nie są zatem najwyższym dobrem człowieka, którym jest szczęście.
Podobnie. We wszystkim co się orzeka samo przez się, jeżeli się orzeka jedno o drugim wprost, to wzrost jednego pociąga za sobą wzrost drugiego, na przykład, jeżeli ciepło grzeje, to rzecz cieplejsza bardziej ogrzeje, a najcieplejsza najbardziej ogrzeje. Gdyby więc powyższe przyjemności były dobre same przez się, musiałoby najwyższe ich używanie być najwyższym dobrem. Jest to zaś oczywiście fałszywe, zbyt wielkie ich używanie poczytuje się bowiem za grzech i szkodzi także ciału, i przeszkadza tego rodzaju przyjemnościom. Nie są one więc same przez się dobrem człowieka. Nie polega na nich zatem szczęście człowieka.
Oprócz tego. Akty cnót są chwalebne dlatego, że zostają skierowane do szczęścia. Gdyby więc na powyższych przyjemnościach polegało szczęście ludzkie, byłby akt cnoty chwalebniejszy przy przyzwoleniu na te przyjemności, niż przy odmówieniu ich sobie. Jest to zaś fałszywe, akt wstrzemięźliwości pochwalamy bowiem przede wszystkim za powstrzymanie się od przyjemności, i stąd ma swą nazwę. Szczęście człowieka nie polega więc na tego rodzaju przyjemnościach.
Co więcej. Bóg jest ostatecznym celem każdej rzeczy, jak to wykazano powyżej. To więc należy uważać za cel ostateczny człowieka, przez co najbardziej się on przybliża do Boga. Powyższe przyjemności przeszkadzają zaś człowiekowi w większym zbliżeniu się ku Bogu, dokonywującemu się przez kontemplację, której powyższe przyjemności najbardziej przeszkadzają, gdyż zanurzają człowieka najbardziej w zmysłowości, a tym samym odciągają od tego, co umysłowe. Nie należy więc przyjmować, że szczęście człowieka polega na przyjemnościach cielesnych.
Przez to usuwa się także błąd Epikurejczyków, pokładających szczęście człowieka w rozkoszach; w osobie których mówi Salomon (Koh 5, 17): Przełóż to zdało mi się być dobre, aby człowiek jadł i pił, i używał wesela z pracy swej; i to jest dział jego. I w (Mdr 2, 9): Wszędzie zostawiajmy znaki rozkoszy, gdyż to jest cząstka nasza i ten jest dział. Usuwa się także błąd Ceryntyjczyków, którzy opowiadali, że w szczęściu ostatecznym tysiąc lat po zmartwychwstaniu Chrystus będzie panował i ludzie będą używać na cielesnych rozkoszach jedzenia, stąd też nazwano ich Chiliastami (wierzącymi w tysiąclecie). Usuwa się także opowiadania Żydów i Saracenów, którzy uważają, że nagroda sprawiedliwych polega na tego rodzaju przyjemnościach; szczęście bowiem jest nagrodą cnoty.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.