Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 34

Że ostateczne szczęście człowieka nie polega na aktach cnót moralnych

Jasnym jest, że ostateczna szczęśliwość człowieka nie polega także na czynnościach moralnych.

Szczęśliwość człowieka bowiem, jeśli jest ostateczna, nie może być skierowana do dalszego celu. Wszystkie zaś czynności moralne można skierować do czegoś innego. Widać to na najgłówniejszych spośród tych czynności. Czynności bowiem męstwa, w sprawach wojskowych, odnoszą się do zwycięstwa i pokoju; głupstwem bowiem byłaby wojna dla niej samej. Podobnie czynności sprawiedliwości odnoszą się do zachowania pokoju wśród ludzi, aby każdy w pokoju posiadał to, co jest jego. I podobnie jest we wszystkich innych cnotach moralnych. Ostateczne szczęście człowieka nie polega więc na czynnościach moralnych.

Co więcej. Cnoty moralne istnieją na to, by przez nie zachować miarę w wewnętrznych namiętnościach i w zewnętrznych rzeczach. Nie jest zaś możliwym, by miarkowanie namiętności lub rzeczy zewnętrznych było celem ostatecznym życia człowieka, skoro same namiętności i rzeczy zewnętrzne można kierować do czegoś innego. Nie jest więc możliwym, by ostateczne szczęście człowieka polegało na aktach cnót moralnych.

Co więcej. Skoro człowiek jest człowiekiem dlatego, że ma rozum, musi właściwe mu dobro, którym jest szczęście, odnosić się do tego, co jest właściwym rozumowi. Jest zaś rozumowi bardziej właściwym to, co on posiada sam w sobie, niż to, co powoduje w kimś innym. Skoro więc moralne dobro cnoty jest czymś spowodowanym w rzeczach przez rozum, nie może być najwyższym dobrem człowieka, którym jest szczęśliwość: lecz jest nią raczej dobro istniejące w samym rozumie.

Co więcej. Wykazano powyżej, że celem ostatecznym wszystkich rzeczy jest upodobnienie się do Boga. To więc, przez co w najwyższym stopniu człowiek upodabnia się do Boga, będzie jego szczęściem. Nie są tym zaś akty moralne, skoro takie akty można przypisywać Bogu tylko w przenośni, nie jest bowiem odpowiednim, by w Bogu były namiętności, lub coś takiego, do czego się odnoszą akty moralne. Nie polega więc cel ostateczny człowieka, którym jest jego szczęśliwość, na aktach moralnych.

Oprócz tego. Szczęśliwość jest dobrem właściwym człowiekowi. W tym więc należy szukać jego ostatecznej szczęśliwości, co gdy się go porówna z innymi zwierzętami spośród wszystkich dóbr ludzkich, jest w najwyższym stopniu właściwym człowiekowi. Tego zaś nie mają akty cnót moralnych; pewne zwierzęta bowiem mają niejako udział czy to we wspaniałomyślności, czy w męstwie; żadne zaś zwierzę nie ma udziału w czynnościach rozumowych. Ostateczne szczęście człowieka nie polega więc na aktach moralnych.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.