Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 38

Że szczęśliwość ludzka nie polega na tym poznaniu Boga, które większość ludzi zwykle posiada

Musimy jeszcze rozważyć, na jakim poznaniu Boga polega ostateczna szczęśliwość substancji rozumnej. Istnieje bowiem pewne ogólne i niejasne poznanie Boga, które posiadają prawie wszyscy ludzie; czy to opierając się na tym, że jak się niektórym wydaje, istnienie Boga jest samo przez się oczywiste, podobnie, jak i inne zasady dowodzenia, co omawialiśmy w Pierwszej Księdze (R. X), czy też, co się wydaje prawdziwszym, że opierając się na rozumie naturalnym, może człowiek od razu dojść do jakiegoś poznania Boga. Ludzie bowiem widzą, że rzeczy w przyrodzie przebiegają według pewnego porządku, a skoro nie ma porządku bez porządkującego, przeważnie pojmują, że musi być ktoś, kto porządkuje rzeczy, które oglądamy. Ale kim On jest lub jakim jest, lub czy tylko jest jeden porządkujący, nie od razu można wywnioskować z tego ogólnego rozważania; jak na przykład gdy widzimy, że jakiś człowiek się porusza i widzimy, że inne czynności spełnia, pojmujemy, że istnieje w nim pewna przyczyna tych czynności, która w innych rzeczach nie istnieje, i tę przyczynę nazywamy duszą, ale nie wiemy jeszcze czym jest dusza, czy jest ciałem, lub w jaki sposób wykonuje powyższe czynności.

Jest zaś rzeczą niemożliwą, by to poznanie Boga wystarczyło do szczęśliwości,

w działaniu szczęśliwych nie może bowiem być niedoskonałości. Powyższe poznanie zaś nie obywa się bez domieszki wielu błędów. Niektórzy bowiem nie wierzyli, by był inny porządkujący rzeczy tego świata, jak ciała niebieskie, dlatego też powiedzieli, że ciała niebieskie są bogami. Inni znowu porządek ten przypisywali samym elementom i temu co z nich powstaje, jak gdyby uważali, że ruchy ich i działania naturalne nie pochodzą od innego czynnika porządkującego, tylko, że one są przyczyną porządku w innych rzeczach. Inni znowu, wierząc, że czyny ludzkie nie podlegają nikomu innemu jak człowiekowi samemu, twierdzili, że ludzie którzy innymi kierują są bogami. Takie poznanie Boga nie wystarcza więc do szczęśliwości.

Co więcej. Szczęśliwość jest celem czynności ludzkich. Do powyższego zaś poznania nie kierują się czynności człowieka jako do celu, owszem posiada je każdy niejako od razu, od początku. Szczęśliwość nie polega więc na tym poznaniu Boga.

Podobnie. Wydaje się że nie jest nagany godnym ten, kto szczęścia nie posiada; przeciwnie pochwala się tych, którzy go nie mają i do niego dążą. Wydaje się zaś, że najbardziej nagany godnym jest ten, komu brak powyższego poznania Boga, okazuje to bowiem najbardziej głupotę człowieka, która nie dostrzega tak oczywistych znaków istnienia Boga; podobnie także nazwano by głupim kogoś, kto widząc człowieka, nie rozumiałby, że człowiek ten ma duszę. Stąd też powiedziano w (Ps 14, 1; 53, 1): Rzekł głupi w sercu swoim: nie masz Boga. To poznanie Boga nie wystarcza więc do szczęścia.

Co więcej. Poznanie jakiejś rzeczy tylko w sposób ogólny, a nie odnośnie do jakiejś jej właściwości, jest najbardziej niedoskonałe, jak na przykład poznanie człowieka na podstawie tego, że się porusza; w ten sposób bowiem poznaje się rzecz tylko w możności, właściwości bowiem istnieją potencjalnie w tym, co ogólne. Szczęśliwość zaś jest działaniem doskonałym i najwyższe dobro człowieka musi się odnosić do tego, co jest aktualne, a nie do tego, co jest tylko w możności; pojęcie dobra mieści się bowiem w możności udoskonalonej zaktualizowaniem. Nie wystarcza więc powyższe poznanie Boga dla naszej szczęśliwości.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.