Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 44

Że ostateczna szczęśliwość człowieka nie polega na poznaniu substancyj oddzielonych, jak to mylnie podają powyższe teorie

Szczęśliwości ludzkiej niepodobna zakładać na takim poznaniu substancyj oddzielonych, jak to przyjęli powyżsi filozofowie.

Daremne bowiem jest dążenie do celu sposobem, który celu nie może osiągnąć. Skoro więc celem człowieka jest szczęśliwość, do której dąży naturalne pragnienie, nie można zakładać szczęśliwości człowieka w tym, czego człowiek osiągnąć nie może, inaczej wynikałoby, że człowiek istnieje niepotrzebnie, a jego naturalne pragnienie jest daremne, a to jest niemożliwe. Jasne jest zaś, że jak to powiedziano, rozumienie substancyj oddzielonych wedle powyższych teoryj jest dla człowieka niemożliwe. Szczęśliwość człowieka nie polega więc na takim poznaniu substancyj oddzielonych.

Oprócz tego. Do tego, by umysł czynny łączył się z nami jako forma tak, byśmy przez niego rozumieli substancje oddzielone, potrzeba według Aleksandra, by powstanie rozumu habitualnego było zupełne; albo żeby wszystkie zasady rozumienia zostały w nas zaktualizowane, jak mówi Awerroes; które to dwie rzeczy wychodzą na jedno i to samo; o tyle bowiem powstaje w nas rozum habitualny, o ile zostają zaktualizowane zasady rozumienia. Wszystkie zaś obrazy rzeczy zmysłowych rozumiemy w możności. Na to więc, by umysł czynny się z kimś złączył, musi aktualnie rozumieć rozumem spekulatywnym wszystkie natury rzeczy zmysłowych, i wszystkie ich możności, działania i ruchy. Niepodobna zaś, by człowiek to wiedział na mocy zasad wiedzy spekulatywnej, które, jak oni powiadają, prowadzą nas do złączenia się z umysłem czynnym; z tego bowiem, co podpada pod nasze zmysły, a z czego pochodzą podstawy nauk spekulatywnych, niepodobna dojść do poznania wszystkich powyższych rzeczy. Niemożliwe jest więc, by człowiek doszedł do tego połączenia sposobem, który oni podają. Niepodobna więc, by szczęście człowieka polegało na takim złączeniu.

Co więcej. Przyjąwszy, że takie złączenie człowieka z rozumem czynnym, jakie oni opisują, było możliwe, jest rzeczą jasną, że taka doskonałość zdarza się u niewielu ludzi, tak, że ani oni, ani inni, jakkolwiekby w naukach spekulatywnych byli doświadczeni i wyszkoleni, nie odważyli się pochwalić taką doskonałością. Przeciwnie, wszyscy stwierdzają, że nie wiedzą wielu rzeczy; jak na przykład Arystoteles, że nie zna kwadratury koła, i przyczyn porządku ciał niebieskich, co do których, jak sam mówi w II De caelo, może podać tylko prawdopodobne przyczyny; a pozostawia innym stwierdzenie, co w nich i w ruchach ich jest koniecznego, w XI Metaph. Szczęśliwość zaś jest pewnym wspólnym dobrem, do którego może dojść wielu, o ile im coś nie przeszkodzi, jak mówi Arystoteles w I Ethicorum. Jest to także prawdziwe o każdym naturalnym celu jakiegoś gatunku, który osiąga większość należących do tego gatunku. Nie jest więc możliwe, by ostateczna szczęśliwość człowieka polegała na powyższym złączeniu się.

Nietrudno zaś stwierdzić, że Arystoteles, za którego zdaniem starają się iść powyżsi filozofowie, także nie uważał, by ostateczna szczęśliwość człowieka polegała na takim złączeniu. Dowodzi on bowiem w I Ethic., że szczęśliwością człowieka jest jego działanie, wedle doskonałej cnoty; stąd też musiał omawiać cnoty, które podzielił na cnoty moralne i intelektualne. Okazuje zaś w X Księdze, że ostateczna szczęśliwość człowieka polega na spekulacji. Widać stąd, że nie polega na akcie cnoty moralnej, ani roztropności, ani sztuki, które jednak są cnotami intelektualnymi. Wynika więc stąd, że musi być czynnością odnoszącą się do mądrości, która jest najgłówniejszą spośród trzech pozostałych cnót intelektualnych, mianowicie mądrości, wiedzy i inteligencji, jak tego dowodzi w VI Ethic., stąd też w X Ethic. twierdzi, że mędrzec jest człowiekiem szczęśliwym. Mądrość zaś wedle niego, należy do nauk spekulatywnych, jest ich głową, jak powiada w VI Ethic.; a na początku Metafizyki nazywa mądrością naukę, którą zamierza się w tej księdze zajmować. Widać więc stąd, że zdaniem Arystotelesa, ostateczną szczęśliwością, którą człowiek może w tym życiu osiągnąć, jest poznanie rzeczy bożych, które można osiągnąć przez nauki spekulatywne. Ten zaś późniejszy sposób poznawania rzeczy bożych, nie drogą nauk spekulatywnych, ale przez pewien naturalny porządek powstawania, wymyślili pewni komentatorzy.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.