Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 52

Że żadna substancja stworzona nie może własną mocą dojść do oglądania istotności Boga

Nie jest rzeczą możliwą, by jakaś substancja stworzona mogła własną mocą dojść do tego sposobu oglądania Boga.

Niższa natura może bowiem osiągnąć to, co jest właściwością natury wyższej, tylko przez działanie natury wyższej, do której to działanie właściwie należy; jak na przykład woda może stać się ciepłą tylko przez działanie ognia. Oglądanie Boga przez samą istotność bożą jest zaś właściwością natury bożej; działanie bowiem przez własną formę jest właściwością każdego działającego. Żadna więc substancja rozumna nie może oglądać Boga przez samą istotność bożą, jeśli Bóg sam tego nie sprawi.

Co więcej. Forma, właściwa jednej rzeczy, może się stać własnością drugiej, tylko za sprawą tej pierwszej formy; każdy czynnik bowiem czyni coś podobnego sobie, przez to, że udziela swej formy drugiemu. Niepodobna zaś oglądać substancji Boga inaczej, jak w ten sposób, że sama istotność boża staje się formą, przez którą rozum pojmuje, jak to wykazano. Nie może więc substancja stworzona dojść do oglądania Boga, jeśli sam Bóg tego nie sprawi.

Dalej. Jeżeli jakieś dwie rzeczy mają się połączyć, tak, że jedna z nich jest formą, a druga materią, musi ich połączenie dokonać się przez działanie tej rzeczy, która jest pierwiastkiem formalnym, a nie tej rzeczy, która jest pierwiastkiem materialnym; pierwiastkiem działania jest bowiem forma, a materia pierwiastkiem biernym. Ażeby zaś rozum stworzony oglądał substancję Boga, musi sama istotność boża połączyć się z rozumem jako forma poznawcza, jak tego dowiedziono. Niepodobna więc, by jakiś umysł stworzony dotarł do tego widzenia inaczej, jak przez działanie boże.

Podobnie. To co istnieje samo przez się, jest przyczyną tego, co istnieje przez coś drugiego. Rozum boży widzi zaś substancję bożą sam przez się; rozum boży jest bowiem samą istotnością bożą, przez którą ogląda się substancję Boga, jak tego dowiedziono w Pierwszej Księdze. Rozum stworzony ogląda zaś substancję bożą przez istotność Boga, jako przez coś różnego od siebie. Widzenie to więc może rozum stworzony osiągnąć tylko przy pomocy Boga.

Oprócz tego. To, co przekracza granice zdolności danej natury, może zostać osiągnięte tylko przez działanie czegoś drugiego; jak na przykład woda nie dąży wzwyż, chyba, że coś innego ją porusza. Oglądanie substancji Boga przekracza zaś granice zdolności jakiejkolwiek natury stworzonej; każda bowiem natura rozumna stworzona ma tę właściwość, że rozumie według sposobu własnej swej substancji; substancji bożej nie można zaś rozumieć w ten sposób, jak tego powyżej dowiedziono. Niepodobna zatem, by jakiś rozum stworzony dotarł do widzenia substancji bożej inaczej, jak przy pomocy działania Boga, który przewyższa wszystkie stworzenia.

Dlatego powiedziano (Rz 6, 23): „łaska Boża żywot wieczny”. Wykazaliśmy bowiem, że szczęśliwość człowieka polega na oglądaniu Boga, które to oglądanie Boga nazywa się życiem wiecznym; i powiadamy, że dojść do niego można tylko za łaską bożą; gdyż takie widzenie przewyższa władze wszelkiego stworzenia, i nie można go osiągnąć, jak tylko z daru bożego; a gdy stworzenie je osiągnie, przypisuje się to łasce bożej. A Chrystus Pan mówi, według św. Jana (J 14, 21): „Objawię mu siebie samego”.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.