Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 62

Że ci, którzy widzą Boga, będą Go zawsze oglądać

Z tego co powiedziano, wynika, że ci, którzy osiągają ostateczną szczęśliwość przez widzenie Boga, nigdy jej nie utracą.

Każdą rzecz bowiem, która niekiedy jest, a niekiedy jej nie ma, mierzy się czasem, jak to widać w IV Physicorum. Powyższe zaś widzenie, które czyni szczęśliwymi stworzenia rozumne, nie jest w czasie, lecz w wieczności. Niemożliwym jest więc, by utracił je ktoś, kto raz stał się jego uczestnikiem.

Co więcej. Stworzenie rozumne dosięga swego ostatecznego celu dopiero gdy zaspokoi swe pragnienie naturalne. Jak zaś z natury pragnie szczęścia, tak z natury pragnie wieczności tego szczęścia; posiadając bowiem substancję wieczną, to, czego pragnie dla siebie samego, a nie ze względu na co innego, pragnie posiadać zawsze. Nie byłaby więc szczęśliwość ostatecznym celem, gdyby nie trwała wiecznie.

Co więcej. Gdy wiemy, że utracimy kiedyś to, co posiadamy i kochamy, sprawia nam to smutek. Powyższe zaś widzenie, które czyni człowieka szczęśliwym, będąc w najwyższym stopniu uszczęśliwiającym i upragnionym, w najwyższy też sposób kochają ci, którzy je posiadają. Niemożliwym by więc było, by się nie smucili, gdyby wiedzieli, że je kiedyś utracą. Wiedzieliby to zaś, gdyby ono nie było wieczne; wykazano już bowiem, że oglądając substancję bożą, poznają też wszystkie inne rzeczy, mające byt naturalny. Tym bardziej więc poznają, jakim jest owo widzenie, czy jest wiecznym, czy też ma kiedyś ustać. Widzenie to nie byłoby więc bez smutku. I tak nie byłoby prawdziwą szczęśliwością, która ma zabezpieczać od wszelkiego zła, jak to powyżej wykazano.

Podobnie, to, co z natury porusza się ku czemuś, jako ku celowi swego ruchu, usuwa się od niego tylko przemocą, jak na przykład, gdy rzecz ciężką porusza się do góry. Z tego co powiedziano, jest zaś jasnym, że każda substancja rozumna dąży naturalnym pragnieniem do owego widzenia. Nie może go więc utracić, chyba przemocą. Usunąć przemocą można zaś coś tylko o ile moc usuwającego przewyższa moc tego, który coś sprawia. Sprawcą zaś widzenia bożego jest Bóg, jak tego powyżej dowiedziono. Ponieważ więc żadna moc nie przewyższa mocy bożej, jest niemożliwym, by to widzenie zostało usunięte przemocą. Będzie więc trwało wiecznie.

Co więcej. Jeśli ktoś przestaje widzieć to, co pierwej widział, będzie to albo dlatego, że traci władzę widzenia, na przykład gdy umrze lub oślepnie, lub w inny sposób ją traci; albo dlatego, że nie chce więcej widzieć, na przykład gdy ktoś odwraca wzrok od rzeczy, którą pierwej widział, albo dlatego, że przedmiot, który się ogląda, zostaje usunięty. Jest to prawdziwym zawsze, czy się odnosi do widzenia wzroku czy do widzenia rozumowego. Substancja rozumna zaś nie może stracić władzy widzenia Boga, ani przez to, że przestaje istnieć, skoro jest wieczna, jak to powyżej wykazano, ani dla braku światła, którym ogląda Boga, skoro otrzymuje to światło sposobem niezniszczalnym, tak odnośnie do otrzymującego, jak i dającego. Nie może także nie mieć woli cieszenia się tym widzeniem, przez które poznaje, że to widzenie jest jej ostateczną szczęśliwością, nie może bowiem nie chcieć być szczęśliwą. Nie przestanie też widzieć przez usunięcie przedmiotu, gdyż przedmiot ten, którym jest Bóg, nigdy się nie zmienia i nie oddala się od nas, jeśli my się od Niego nie oddalamy. Jest więc niemożliwym, by kiedykolwiek ustało owo uszczęśliwiające widzenie Boga.

Oprócz tego. Jest niemożliwym, by ktoś chciał utracić dobro, którego używa, chyba że myśli, iż z używaniem tego dobra łączy się jakieś zło, i przeszkadza w używaniu wyższego dobra; jak bowiem pożądanie pragnie czegoś tylko pod postacią dobra, tak i unika czegoś tylko pod postacią zła. Lecz w używaniu owego widzenia nie może być żadnego zła, skoro jest najwyższym dobrem, do którego może dojść stworzenie rozumne. Nie może też ów, kto się tym widzeniem cieszy, uważać, że jest w nim coś złego, lub że istnieje coś od niego lepszego, gdyż widzenie tej Najwyższej Prawdy wyklucza wszelki fałszywy sąd. Jest więc niemożliwym, by substancja rozumna, która ogląda Boga, kiedykolwiek chciała stracić to widzenie.

Podobnie. Jeżeli ktoś, kto dotąd cieszył się jakąś rzeczą, nuży się nią, pochodzi to stąd, że owa rzecz wywołuje w nim pewną zmianę, moc jego niszcząc, lub ją osłabiając. I dlatego władze zmysłowe, które się męczą w swych czynnościach, przez zmianę, spowodowaną w organach cielesnych przez przedmioty zmysłowe, a nadmiar przedmiotu może je nawet zniszczyć, nużą się po pewnym czasie używania rzeczy, którą dotąd odczuwały jako miłą. Dlatego też po długim i natężonym myśleniu doznajemy zmęczenia, gdyż męczą się władze, posługujące się organami cielesnymi, bez których jednak nie może się teraz obejść praca rozumu. Substancja boża zaś nie niszczy, lecz w najwyższym stopniu udoskonala rozum. Do oglądania jej nie pomaga też żadna czynność, którą by się wykonywało przez organa cielesne. Jest więc niemożliwym, by widzenie to znużyło kogoś, kto poprzednio się nim cieszył.

Co więcej. Nie może być męczącym to, co się rozważa z podziwem; póki bowiem jest podziw, porusza on pragnienie. Substancję bożą zaś ogląda każdy rozum stworzony zawsze z podziwem, gdyż żaden rozum stworzony jej nie obejmuje. Jest więc niemożliwym, by substancję rozumną widzenie to znużyło. Nie może więc z własnej woli stracić tego widzenia.

Dalej. Jeśli jakieś dwie rzeczy były najpierw złączone, a potem zostają rozdzielone, musi się to stać przez zmianę jednej z nich; stosunek bowiem, jak nie zaczyna się na nowo bez zmiany jednej z dwóch rzeczy tworzących stosunek, tak też nie przestaje istnieć bez nowej zmiany jednej z nich. Rozum stworzony ogląda zaś Boga przez to, że się z Nim w pewien sposób łączy, jak wynika z tego, co powiedziano. Jeśli więc to widzenie ustaje, przez to, że ustaje owo połączenie, musi się to stać przez zmianę w substancji bożej, albo oglądającego Ją rozumu. Obie te rzeczy są zaś niemożliwe; substancja boża jest bowiem niezmienna, jak tego dowiedziono w pierwszej księdze, a także substancja rozumu zostaje wyniesiona ponad jakąkolwiek zmianę, gdy ogląda substancję bożą. Niemożliwym jest zatem, by ktoś utracił tę szczęśliwość, przez którą ogląda substancję Boga.

Podobnie. Im coś jest bliższe Bogu, który jest całkowicie nieruchomy, tym jest mniej zmienne a bardziej stałe; stąd pewne ciała dlatego że są oddalone od Boga, nie mogą trwać wiecznie, jak powiedziano w II de Generatione. Lecz żadne stworzenie nie może bardziej zbliżyć się do Boga, niż to, które ogląda Jego substancję. Stworzenie rozumne zatem, które ogląda substancję bożą, otrzymuje w najwyższym stopniu niezmienność. Nie jest więc możliwym, by kiedykolwiek utraciło to widzenie.

Dlatego też powiedziano w Psalmie (Ps 84, 5): Błogosławieni mieszkający w domu Twoim Panie, na wieki wieków chwalić Cię będą. I gdzieindziej (Ps 125, 1): Nie poruszy się na wieki, kto mieszka w Jeruzalem. U Izajasza zaś (Iz 33, 20-21): Oczy twoje ujrzą Jeruzalem, mieszkanie bogate, Namiot, który żadnym sposobem przeniesion być nie może, ani kołki jego będą wyjęte na wieki i wszystkie powrózki jego nie będą porwane, bo tylko tam wielmożny jest Pan nasz. A w Apokalipsie (Ap 3, 12): Kto zwycięży, uczynię go słupem w Kościele Boga mego, a więcej z niego nie wynijdzie.

Usuwa się w ten sposób błąd Platończyków, którzy twierdzili, że dusze oddzielone, po osiągnięciu najwyższej szczęśliwości zaczynają znowu pragnąć powrotu do ciała; a gdy skończy się szczęśliwość owego życia, na nowo zostają pogrążone w nędzę tego życia. A także usuwa się błąd Orygenesa, który powiedział, że dusze i aniołowie mogą powrócić znowu do nędzy po osiągnięciu szczęśliwości.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.