Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 63

W jaki sposób w owej ostatecznej szczęśliwości spełnia się wszelkie pragnienie człowieka

Z tego co powyżej powiedziano, widać jasno, że w owej szczęśliwości, pochodzącej od oglądania Boga, spełnia się wszelkie pragnienie człowieka, według słów Psalmu (Ps 103, 5): On dobrami żądzą twoją napełnia, a wszelkie dociekanie ludzkie znajduje tam swoją odpowiedź. Jasne to jest, gdy to rozważymy na poszczególnych przykładach.

Do poznania prawdy odnosi się pragnienie intelektualne człowieka; idą ludzie za tym pragnieniem przez oddawanie się życiu kontemplacyjnemu. Będzie ono spełnione w owym widzeniu z całą jasnością, gdy przez oglądanie Pierwszej prawdy, dowie się rozum wszystkiego czego z natury pragnie wiedzieć, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej.

Innym pragnieniem człowieka jako istoty rozumnej, jest móc kierować rzeczami niższymi; dążą ludzie do tego, uprawiając życie czynne i społeczne. Pragnienie to odnosi się głównie do tego, by całe życie człowieka było kierowane rozumem; to znaczy, by żył według cnoty, celem bowiem działania każdego człowieka cnotliwego jest dobro jego własnej cnoty, na przykład celem człowieka odważnego jest, by działał mężnie. To pragnienie zaś wypełni się wtedy całkowicie; rozum bowiem będzie w najwyższym natężeniu, oświetlony światłem bożym, by nie mógł zboczyć od tego, co właściwe. Z życia społecznego wynikają także pewne dobra, których człowiek potrzebuje do działania społecznego. Takimi są na przykład wysokie godności; gdy ludzie pragną ich w sposób nieporządny, stają się pysznymi i ambitnymi. Do najwyższego zaś stopnia godności zostaje człowiek wyniesiony przez owo widzenie, gdy w pewien sposób łączy się z Bogiem, jak to powyżej okazano. I z tego powodu jak sam Bóg jest Królem wieków (1 Tm 1, 17), tak też zjednoczeni z Nim Błogosławieni nazwani są królami, będą królować z Nim (Ap 20, 6). Z życia społecznego wypływa dalej inna rzecz pożądania godna, mianowicie chwała sławy, przez nieporządne pragnienie której ludzie stają się winnymi próżnej chwały. Błogosławieni zaś przez owo widzenie stają się sławnymi, nie wedle mniemania ludzkiego, które może się mylić i być w błąd wprowadzonym, lecz według prawdziwego poznania Boga i wszystkich Błogosławionych. I dlatego tę szczęśliwość nazywa Pismo św. bardzo często chwałą, jak powiedziano w Psalmie (Ps 149, 5): Niech się weselą święci w chwale. Inną rzeczą pożądania godną w życiu społecznym są bogactwa; przez nieporządne pragnienie ich i miłość stają się ludzie skąpymi i niesprawiedliwymi. W owej szczęśliwości jest zaś dostatek bogactw, gdyż Błogosławieni cieszą się Tym, który obejmuje doskonałość wszelkich dóbr. Dlatego powiedziano w ks. Mądrości (Mdr 7, 11): przyszły mi razem z nią wszystkie dobra. A w Psalmie (Ps 112, 3) powiedziano: Sława i bogactwo jest w domu jego.

Trzecim pragnieniem człowieka, które wspólne jest człowiekowi i innym zwierzętom, jest używanie przyjemności; ludzie przede wszystkim dążą do tego prowadząc życie oddane rozkoszom, i przez brak miary stają się niewstrzemięźliwymi i nieumiarkowanymi. W owej szczęśliwości jest zaś rozkosz prawdziwa, od rozkoszy zmysłowej, której mogą używać także nierozumne zwierzęta, doskonalsza o tyle, o ile rozum przewyższa zmysł: i to dobro, którym się będziemy cieszyć, jest wyższym od każdego dobra zmysłowego i bardziej wewnętrznym i nieustannie radującym; rozkosz ta jest też bardziej wolna od domieszki wszystkiego co zasmuca, i wszelkiej niepokojącej troski; o niej to powiedziano w Psalmie (Ps 36, 9): upojeni są hojnością domu Twojego i strumieniem rozkoszy twojej napawasz ich.

Istnieje też naturalne pragnienie wspólne wszystkim rzeczom, przez które pragną zachowania, o ile to tylko możliwe, swego bytu; nieumiarkowanie w tym kierunku czyni ludzi tchórzliwymi i zbyt oszczędzającymi się przy pracy. Pragnienie to zaś wtedy całkowicie będzie zaspokojone, gdy Błogosławieni dostąpią doskonałej nieśmiertelności, i będą bezpieczni od wszelkiego zła, według słów Izajasza (Iz 49, 10) i Apokalipsy (Ap 21, 4): Nie będą łaknąć ani pragnąć i nie zarazi gorącość i słońce.

Widać stąd jasno, że przez widzenie Boga substancje intelektualne otrzymują prawdziwą szczęśliwość, która zaspakaja wszelkie pragnienia, w której jest wystarczająco pełnia wszelkich dóbr, potrzebnych według Arystotelesa do szczęśliwości. Stąd też mówi Boecjusz, że szczęśliwość jest stanem doskonałym przez nagromadzenie wszelkich dóbr.

Nic zaś w życiu obecnym nie upodabnia się do owej ostatecznej i doskonałej szczęśliwości tak, jak życie tych, którzy oddają się kontemplacji prawdy, o ile to jest w tym życiu możliwe. I dlatego filozofowie, którzy nie mogli wiedzieć o owej ostatecznej szczęśliwości, umieścili ostateczną szczęśliwość człowieka w tej kontemplacji, o ile ona jest w tym życiu możliwa. Dlatego także Pismo św. najbardziej poleca wśród różnych rodzajów życia, życie kontemplacyjne, gdy Chrystus Pan mówi (Łk 10, 42): Maria najlepszą cząstkę obrała, mianowicie kontemplację prawdy, która od niej odjęta nie będzie. Rozpoczyna się bowiem kontemplacja prawdy w tym życiu, lecz dokonywa się w przyszłym; życie czynne zaś i społeczne nie przekracza życia doczesnego.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.