Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 66

Że tylko działając przez moc bożą, może jakaś rzecz dawać byt

Z tego co powiedziano, jest rzeczą jasną, że wszystkie niższe czynniki dają byt tylko o ile działają przez moc bożą.

Dawać byt może bowiem jakaś rzecz tylko o ile jest bytem aktualnym. Bóg zaś zachowuje rzeczy w bycie przez swą Opatrzność, jak tego dowiedziono. Z mocy bożej zatem pochodzi to, że coś daje byt.

Co więcej. Gdy jakieś różne czynniki zostają uporządkowane pod jednym czynnikiem, musi wspólny ich skutek być ich własnością odnośnie do tego, że są złączone, uczestnicząc w ruchu i w mocy owego czynnika; wiele rzeczy bowiem tworzy jedność tylko odnośnie do tego, że są czymś jednym; jak na przykład wszyscy należący do wojska przyczyniają się do zwycięstwa, a powodują je będąc pod dowództwem wodza, który właściwie jest sprawcą zwycięstwa. Wykazano zaś w Pierwszej Księdze, że pierwszym czynnikiem jest Bóg. Skoro więc byt jest wspólnym skutkiem wszystkich czynników, każdy bowiem czynnik powoduje byt aktualny, muszą one ten skutek powodować odnośnie do tego, że są podporządkowane pierwszemu czynnikowi i działają jego mocą.

Co więcej. We wszystkich uporządkowanych przyczynach działających właściwym skutkiem pierwszego czynnika jest to, co ostatnie odnośnie do porządku powstawania, a pierwsze odnośnie do celu; jak na przykład forma domu, która jest właściwym skutkiem budowniczego, powstaje później niż przygotowywanie cementu i kamieni i drzewa, co dokonywują niżsi pracownicy, podporządkowani budowniczemu. W każdej zaś czynności główną rzeczą zamierzoną jest byt aktualny, a jest ona ostatnią odnośnie do porządku powstawania; gdy ono bowiem nastąpi, ustaje działanie pierwiastka czynnego i ustaje doznawanie pierwiastka biernego. Byt jest więc skutkiem właściwym pierwszego czynnika, mianowicie Boga; i wszystko co daje byt, czyni to, o ile działa przez moc bożą.

Co więcej. Wśród tych rzeczy, na które się rozciąga moc czynnika drugorzędnego, najwyższym co do dobroci i doskonałości jest to, co podpada pod jego działanie przez moc pierwszego czynnika; pierwszy czynnik uzupełnia bowiem moc czynnika drugorzędnego. Najdoskonalszym zaś ze wszystkich skutków jest byt; każda bowiem natura lub forma udoskonala się przez to, że istnieje aktualnie, i przyrównuje się do bytu aktualnego jak możność do samego czynu. A zatem byt jest tym, co czynniki drugorzędne sprawiają przez moc pierwszego czynnika.

Podobnie. Porządek skutków idzie za porządkiem przyczyn. Pierwszym zaś spośród wszystkich skutków jest byt, wszystkie inne są bowiem pewnymi jego zdeterminowaniami. Byt więc jest skutkiem właściwym pierwszego czynnika, a wszystkie inne sprawiają ten skutek, o ile działają przez moc pierwszego czynnika. Drugorzędne zaś czynniki, które niejako wyszczególniają i determinują działanie pierwszego czynnika, sprawiają jako skutki sobie właściwe inne doskonałości, które byt determinują.

Oprócz tego. Co jest takim przez istotność, jest przyczyną właściwą tego, co jest takim przez uczestnictwo; na przykład ogień jest przyczyną wszystkiego, co się pali. Bytem przez swą istotność jest zaś jedynie Bóg, wszystko inne jest zaś bytem przez uczestnictwo, tylko w Bogu bowiem byt jest Jego istotnością. A zatem byt każdej rzeczy istniejącej jest właściwym skutkiem Boga, tak, że cokolwiek daje czemuś istnienie, czyni to o tyle, o ile działa przez moc bożą.

Dlatego powiedziano w (Mdr 1, 14): „Stworzył Bóg wszystko dla życia”. I w kilku miejscach Pisma św. powiedziano, że Bóg czyni wszystko. W Księdze De Causis powiedziano także, że nawet inteligencja nie daje bytu, z wyjątkiem o ile jest boską, to znaczy, o ile działa przez moc bożą.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.