Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 67

Że Bóg jest przyczyną działania dla wszystkich, którzy działają

Z tego, co powiedziano, okazuje się jasno, że Bóg jest przyczyną działania dla wszystkich, którzy działają. Każdy działający jest bowiem w pewien sposób przyczyną bytu, czy to substancjalnego, czy przypadłościowego. Przyczyną bytu, jak to wykazano, może zaś coś być tylko, o ile działa przez moc bożą. Każdy działający działa zatem przez moc bożą.

Co więcej. Każde działanie, wynikające z jakiejś mocy, przypisuje się jako przyczynie owej rzeczy, która ową mocą obdarzyła; tak jak naturalny ruch ciał lekkich i ciężkich wynika z ich formy, według której są ciężkie lub lekkie, i dlatego mówi się, że przyczyną ich ruchu jest twórca, który dał formę. Wszelka zaś moc jakiegokolwiek działającego pochodzi od Boga, jako od pierwszej podstawy wszelkiej doskonałości. Skoro więc wszelkie działanie wynika z jakiejś mocy, musi Bóg być przyczyną każdego działania.

Co więcej. Jest jasnym, że wszelka czynność, która nie może trwać, gdy przeminie wpływ jakiegoś czynnika, pochodzi od tego czynnika; barwy na przykład nie mogą być widziane, gdy ustanie działanie słońca oświecającego powietrze, stąd nie ma wątpliwości, że słońce jest przyczyną okazywania się barw. To samo odnosi się także do ruchu gwałtownego, który ustaje, gdy ustanie gwałtowność siły poruszającej. Jak zaś Bóg nie tylko dał byt rzeczom, gdy pierwszy raz zaczęły istnieć, lecz jest ich przyczyną jak długo istnieją, zachowując rzeczy w bycie, jak to wykazano, tak też nie tylko wtedy dał rzeczom moc działania, gdy one zaczęły istnieć, lecz zawsze jest jej przyczyną w rzeczach. Stąd, gdyby ustała pomoc boża, ustałoby wszelkie działanie. Do Boga jako do przyczyny sprowadza się więc działanie każdej rzeczy.

Podobnie. To, co kieruje moc czynną do działania, nazywa się przyczyną owego działania; pracownika bowiem, zwracającego moc przyrody do jakiejś czynności, nazywa się przyczyną owej czynności, jak na przykład kucharz jest przyczyną gotowania się potrawy, spowodowanego przez ogień. Lecz wszelkie kierowanie mocy do działania pochodzi przede wszystkim i w pierwszym rzędzie od Boga. Kieruje się bowiem władze czynne do właściwych im działań przez jakiś ruch, czy to ciała, czy duszy. Pierwszym początkiem obu tych ruchów jest zaś Bóg. Jest On bowiem pierwszym poruszającym całkowicie nieruchomym, jak tego powyżej dowiedziono. Podobnie także wszelki ruch woli, który kieruje pewne władze do działania, sprowadza się do Boga jako do pierwszego przedmiotu pożądania i do pierwszego chcącego. Wszelkie działanie należy więc przypisać Bogu, jako pierwszemu i głównemu działającemu.

Co więcej. We wszystkich uporządkowanych przyczynach działających muszą zawsze przyczyny późniejsze działać przez moc pierwszej przyczyny; jak w przyrodzie na przykład niższe ciała działają przez moc ciał niebieskich; a w rzeczach zależnych od woli wszyscy niżsi pracownicy działają według rozkazu najwyższego budowniczego. W porządku zaś przyczyn działających Bóg jest pierwszą przyczyną, jak to wykazano w Pierwszej Księdze. A zatem wszystkie drugorzędne przyczyny działające działają przez Jego moc. Przyczyną działania jest zaś bardziej to, czego mocą coś zostaje dokonane, bardziej nawet niż to, co tego dokonywa, jak czynnik główny bardziej jest przyczyną, niż narzędzie. Bóg jest więc główniejszą przyczyną każdego działania, niż działające przyczyny drugorzędne.

Podobnie. Każdy działający skierowany jest przez swe działanie do ostatecznego celu; albo bowiem samo działanie jest celem, albo rzecz dokonywana, która jest skutkiem działania. Kierowanie zaś do celu jest rzeczą Boga samego, jak to wykazano powyżej. Należy więc powiedzieć, że każdy działający działa przez moc bożą. Bóg jest zatem przyczyną działania wszystkich rzeczy.

Dlatego powiedziano u Izajasza (Iz 26, 12): „Wszystkie dobre uczynki sprawiłeś nam, Panie”; i (J 15, 5): „Beze mnie nic czynić nie możecie”; i (Flp 2, 13): „Bóg jest, który sprawuje w nas i chcieć i wykonać według dobrej woli”. I z tego powodu w Piśmie św. często przypisuje się skutki naturalne działaniu bożemu, jest On bowiem tym, który działa w każdym działającym przez naturę czy przez wolę, jak powiedziano u Joba (Hi 10, 10-11): „Azali nie jak mleko udoiłeś mię, i jak ser stężeć mi się kazałeś? Skórą i mięsem oblokłeś mię, kościami i żyłami pospinałeś mię”; i w Psalmie (Ps 18, 14): „Zagrzmiał Pan z nieba i Najwyższy wypuścił swój głos, grad i węgle ogniste”.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.