Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 70

W jaki sposób ten sam skutek pochodzi od Boga i od czynnika naturalnego

Trudno jest niektórym zrozumieć, że skutki naturalne przypisuje się tak Bogu, jak i czynnikowi działającemu z natury.

Wydaje się bowiem rzeczą niemożliwą, by jedna czynność pochodziła od dwóch czynników. Jeśli więc czynność, którą powoduje skutek naturalny, pochodzi od ciała naturalnego, to nie pochodzi ona od Boga.

Podobnie. Jest zbytecznym, by kilka rzeczy sprawiało to, do uczynienia czego wystarcza jedna rzecz, widzimy bowiem, że natura nie czyni dwoma narzędziami tego, co może uczynić jednym. Skoro więc moc boża wystarcza do wywołania skutków naturalnych, zbyteczną jest rzeczą przyjmować do wywołania tych skutków także siły w naturze; albo jeżeli siła w naturze wystarcza dla wywołania właściwego sobie skutku, jest rzeczą zbyteczną, by moc boża działała w tym samym skutku.

Oprócz tego. Jeśli Bóg sprawia cały skutek naturalny, nie pozostaje nic więcej do uczynienia dla czynnika naturalnego. Nie wydaje się więc rzeczą możliwą, by Bóg powodował te same skutki, które powodują rzeczy w naturze.

Argumenty te nie sprawiają jednak trudności, gdy rozważymy to, co powiedziano poprzednio. W każdym działającym należy bowiem rozważyć dwie rzeczy, mianowicie samą rzecz, która działa, oraz moc, przez którą działa; tak na przykład ogień ogrzewa przez ciepło. Moc zaś niższego czynnika zależy od mocy czynnika wyższego, jako że czynnik wyższy daje czynnikowi niższemu tę moc, przez którą on działa; albo też ją zachowuje, albo ją stosuje do działania, jak na przykład pracownik stosuje narzędzie do właściwego skutku; a jednak nie daje mu formy, przez którą działa narzędzie, ani jej nie zachowuje, lecz daje tylko ruch. Musi więc działanie niższego czynnika nie tylko pochodzić od niego z jego własnej mocy, ale także z mocy wszystkich wyższych czynników; działa on bowiem przez moc wszystkich. I jak widzimy, że czynnik najniższy jest bezpośrednio czynny, tak widzimy, że moc pierwszego czynnika bezpośrednio powoduje skutek; moc najniższego czynnika bowiem, nie powoduje tego skutku ze siebie samej, lecz z mocy najbliższego wyższego czynnika; a moc tego ma to z mocy wyższego czynnika; i tak moc najwyższego czynnika ze siebie samej powoduje skutki, jako przyczyna bezpośrednia, jak to widzimy przy zasadach dowodzenia, z których pierwsza jest bezpośrednia. Jak więc nie jest nieodpowiednim, by jedno działanie powstawało od jednego czynnika i od jego mocy, tak też nie jest nieodpowiednim, by jeden i ten sam skutek pochodził od czynnika niższego i od Boga i od obu bezpośrednio, chociaż różnym sposobem.

Jest też jasnym, że chociaż czynnik naturalny powoduje właściwy sobie skutek, nie jest rzeczą zbyteczną, by Bóg go powodował; czynnik naturalny powoduje go bowiem tylko mocą bożą. Nie jest też zbytecznym, jeśli Bóg sam przez się może powodować wszystkie skutki naturalne, by i pewne i inne przyczyny je powodowały. Nie pochodzi to bowiem z niedostateczności mocy bożej, lecz z niezmierzoności Jego dobroci, dla której chciał udzielić rzeczom Swego podobieństwa, nie tylko odnośnie do istnienia, lecz także odnośnie do tego, by się stawały przyczyną innych rzeczy; tymi bowiem dwoma sposobami dostępują wszystkie stworzenia wspólnie podobieństwa bożego, jak to powyżej wykazano. W ten sposób ukazuje się także piękno porządku w rzeczach stworzonych.

Jest również jasnym, że nie w ten sposób przypisuje się ten sam skutek przyczynie naturalnej i bożej, jakoby częściowo sprawiał go Bóg, a częściowo czynnik naturalny, lecz cały skutek sprawiają oba, choć różnym sposobem; podobnie jak cały skutek przypisuje się narzędziu, zarówno jak głównemu czynnikowi.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.