Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 89

Że Bóg jest przyczyną ruchu woli, nie tylko władzy woli

Niektórzy filozofowie, nie rozumiejąc, w jaki sposób Bóg może być w nas przyczyną ruchu woli, nie sprzeciwiając się wolności woli, błędnie tłumaczyli twierdzenie powyższych powag (rozdział poprzedni); mianowicie mówili, że Bóg jest w nas przyczyną chcenia i wykonania, będąc w nas przyczyną mocy chcenia, nie zaś sprawiając, że chcemy tę lub tamtą rzecz, jak to tłumaczy Orygenes w III Periarchon, broniąc wolnej woli przeciw powyższym powagom.

Stąd, jak się wydaje, powstało zdanie, że opatrzność nie odnosi się do tego co podlega wolnej woli, mianowicie do aktów wyboru, lecz że opatrzność odnosi się do zdarzeń zewnętrznych. Nie zawsze bowiem ten, kto chce czegoś dokonać, lub coś mieć, na przykład coś wybudować, lub się wzbogacić, może to osiągnąć; i w ten sposób wynik naszych czynności nie podlega wolnej woli, lecz kieruje nim opatrzność.

Sprzeciwia się to zaś oczywiście powadze Pisma św. Powiedziano bowiem (Iz 26, 12): Wszystkie uczynki nasze sprawiłeś nam. Stąd nie tylko władzę chcenia, ale i władzę działania mamy od Boga.

Oprócz tego. To co mówi Salomon dokądkolwiek chce, nachyli je okazuje, że przyczynowość boża odnosi się nie tylko do władzy woli, lecz także do samego aktu woli.

Podobnie. Bóg nie tylko udziela rzeczom ich władz, ale także żadna rzecz nie może działać przez własną władzę, lecz tylko przez władzę Boga, jak to wykazano powyżej (R. LVII, LXX). A zatem może człowiek używać danej sobie władzy woli, tylko gdy działa przez moc Boga. To zaś, przez czyją moc działa czynnik, jest przyczyną nie tylko mocy działania, ale i aktu działania. Widać to u rękodzielnika, przez którego moc działa narzędzie, chociaż nie otrzymuje właściwej swej formy od rękodzielnika, lecz on je tylko stosuje do czynności. A zatem Bóg jest przyczyną nie tylko naszej woli, lecz także naszego chcenia.

Co więcej. Doskonalszy jest porządek, który znajdujemy w dziedzinie duchowej, niż porządek w dziedzinie materialnej. W dziedzinie materialnej wszelki ruch ma zaś przyczynę w pierwszym ruchu. Musi zatem i w dziedzinie duchowej pierwszy ruch woli być spowodowany przez pierwszą wolę, a jest nią wola Boga.

Co więcej. Wykazano powyżej (tamże), że Bóg jest przyczyną wszelkiego działania i działa w każdym działającym. Jest on zatem przyczyną ruchów woli.

Dalej. Arystoteles w tej sprawie dowodzi w ten sposób w VIII Ks. Etyki eudemejskiej. Musi istnieć jakaś przyczyna, by ktoś rozumiał i namyślał się, wybierał i chciał; każda nowa rzecz musi bowiem mieć jakąś przyczynę. Jeśli zaś przyczyną tą jest inny, poprzedni namysł i wola, to skoro nie należy postępować tu w nieskończoność, musi się dojść do czegoś pierwszego. Takim pierwszym musi zaś być coś, co jest lepsze od rozumu. Lepszym zaś od rozumu i od umysłu jest tylko Bóg. Bóg jest zatem pierwszym początkiem naszego namysłu i wyboru.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.