Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga III, Rozdział 90

Że wybór i wola ludzka podlega opatrzności bożej

Z tego co powiedziano, widać, że także wybór i wola ludzka muszą podlegać opatrzności bożej.

Wszystko bowiem, co Bóg czyni, czyni według porządku opatrzności bożej. Skoro więc Bóg sam jest przyczyną naszego wyboru i naszej woli, podlegają wybór i wola nasza opatrzności bożej.

Co więcej. Wszystkim co cielesne rządzi to co duchowe, jak tego dowiedziono powyżej. Rzeczy duchowe działają zaś na cielesne przez wolę. Jeśli więc wybór i ruch woli substancji rozumnych nie należy do opatrzności bożej, wynika stąd, że także cielesne rzeczy się usuwa spod Jego opatrzności. I w ten sposób nie będzie żadnej opatrzności.

Podobnie. Im coś jest we wszechświecie szlachetniejsze, tym bardziej uczestniczy w porządku, na którym polega dobro wszechświata. Stąd Arystoteles w II Phys. zwalcza filozofów starożytnych, którzy przyjmowali los i przypadek dla ciał niebieskich, a nie przyjmowali tego w niższych ciałach. Substancje rozumne są zaś szlachetniejsze od substancji cielesnych. Jeśli więc substancje cielesne odnośnie do swej substancji i czynów podlegają porządkowi opatrzności, to tym bardziej podlegają mu substancje rozumne.

Oprócz tego. Te rzeczy, które są najbliżej celu, bardziej podpadają pod porządek, który prowadzi do celu; za ich pośrednictwem bowiem, inne rzeczy zostają skierowane do celu. Czynności substancji rozumnych są zaś bliżej skierowane do Boga jako do celu, niż czynności innych rzeczy, jak to okazano powyżej. A zatem czynności substancji rozumnych bardziej podpadają pod porządek opatrzności, przez który Bóg wszystko do siebie kieruje, niż czynności innych rzeczy.

Co więcej. Rządy opatrzności pochodzą od miłości bożej, którą Bóg kocha rzeczy, jakie stworzył, na tym bowiem przede wszystkim polega miłość, że kochający pragnie dobra dla ukochanego. Im bardziej więc Bóg coś kocha, tym bardziej to podlega Jego opatrzności. Uczy zaś tego i Pismo św. w Psalmie (Ps 145, 20), mówiąc: strzeże Pan wszystkich, którzy Go miłują; a tłumaczy to także Filozof w X Ethic., mówiąc, że Bóg przede wszystkim ma pieczę o tych, którzy kochają rozum, jako o swych przyjaciołach. Z tego także wynika, że kocha przede wszystkim substancje rozumne. A zatem ich wola i wybór podlega Jego opatrzności.

Co więcej. Wewnętrzne dobra człowieka, które zależą od jego woli i czynności, są mu bardziej właściwe, niż dobra zewnętrzne, jak zdobywanie bogactw, i t. p.; dlatego dobrym nazywa się człowieka ze względu na pierwsze dobra, a nie ze względu na drugie. Jeśli więc akty wyboru człowieka i ruch jego woli nie podlegają opatrzności bożej, lecz podlegają jej tylko zdarzenia zewnętrzne, bardziej będzie prawdą, że rzeczy ludzkie są poza opatrznością niż, że podlegają opatrzności. Powiedziano to w księdze Joba (Hi 22, 14), ustami bluźniących: „na nasze sprawy nie zważa a około zawias niebieskich przechadza się”; i u Ezechiela (Ez 9, 9): „Opuścił Pan ziemię i Pan nie widzi”; i w Trenach (Lm 3, 37): Któż to jest który rzekł, aby się stało, gdy Pan nie rozkazał?

Wydaje się zaś, że niektóre ustępy w Piśmie św. zgadzają się z powyższym zdaniem. Powiedziano bowiem w Eccli. (Syr 15, 14): Bóg od początku stworzył człowieka i zostawił go w ręce rady jego. I poniżej (Syr 15, 17-18): Położył przed cię wodę i ogień; do czego chcesz wyciągnij rękę twoją. Przed człowiekiem żywot i śmierć, dobre i złe; co się mu podoba, będzie mu dane. A w Ks. Powtórzonego Prawa (Pwt 30, 15): Rozważ, że dziś przedłożyłem przed oczy twoje życie i szczęście, a z drugiej strony śmierć i nieszczęście. Słowa te powiedziano zaś na to, by okazać, że człowiek ma wolną wolę, a nie by usunąć jego akty wyboru spod opatrzności bożej.

Podobnie też mówi Grzegorz Nyseńczyk w swej księdze De Homine: Opatrzność odnosi się do tych rzeczy, które od nas nie zależą, a nie do tych, które są w naszej mocy; a słowa Damascena, który idąc za nim powiada w drugiej Księdze, że te rzeczy które od nas zależą, Bóg zna uprzednio, ale ich nie przeznacza, należy tłumaczyć w ten sposób, że to co jest w naszej mocy, nie podlega przeznaczeniu opatrzności bożej w ten sposób, jakoby przez nią było z koniecznością zdeterminowane.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.