Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Cytowane tutaj teksty pochodzą z publikacji The Apostolic Fathers, Volume II: Epistle of Barnabas. Papias and Quadratus. Epistle to Diognetus. The Shepherd of Hermas, pod redakcją i w przekładzie Barta D. Ehrmana, opublikowanej w 2003 roku przez Harvard University Press. Wszelkie wyróżnienia pochodzą ode mnie.

List Barnaby

5

Dlatego Pan pozwolił, aby Jego ciało zostało wydane na zatracenie, abyśmy zostali uświęceni przez odpuszczenie grzechów, które dokonywało się przez pokropienie Jego krwią. 2. Ponieważ niektóre z rzeczy napisanych o Nim dotyczą Izraela, inne zaś dotyczą nas. I tak powiedziano: „Zraniony został za nasze występki i starty za nasze grzechy. Spadła nań chłosta zbawienna dla nas, a w Jego ranach jest nasze uzdrowienie. Jak owca na rzeź był prowadzony i jak baranek niemający głosu przed tym, co go strzyże”.14 3. Dlatego tym bardziej powinniśmy składać dziękczynienie Panu, ponieważ objawił nam to, co się dokonało, uczynił nas mądrymi w sprawach teraźniejszych i nie jesteśmy w niewiedzy co do tego, co ma dopiero nastąpić. 4. A Pismo Święte mówi: „Nie bez przyczyny zarzuca się sieci ptakom”.15 Mówi tak dlatego, że człowiek, który zna drogę sprawiedliwości, lecz trzyma się drogi ciemności, zasługuje na zatracenie. 5. Zważcie na to, moi bracia: jeśli Pan pozwolił sobie cierpieć dla nas, mimo że był Panem całego świata, tym, do którego Bóg powiedział przy założeniu świata: „Uczyńmy człowieka na nasz obraz i podobieństwo”,16 to w jaki sposób pozwolił, aby cierpiał z rąk ludzi? Dowiedzcie się tego! 6. Ponieważ prorocy otrzymali od Niego dar łaski, prorokowali, spoglądając ku Niemu. Pozwolił sobie cierpieć, aby zniszczyć śmierć i pokazać, że istnieje zmartwychwstanie umarłych. Musiał bowiem objawić się w ciele. 7. I pozwolił sobie cierpieć, aby wypełnić obietnicę daną ojcom i pokazać, przebywając na ziemi i przygotowując sobie nowy lud, że ma dokonać sądu po zmartwychwstaniu umarłych. 8. Co więcej, nauczając Izraela i czyniąc tak wielkie cuda oraz znaki, głosił im słowo i gorąco ich miłował. 9. A kiedy wybrał własnych apostołóœ, którzy mieli głosić Jego Ewangelię, byli oni całkowicie bezprawni ponad wszelki grzech. Miał to być dowód, że nie przyszedł wzywać sprawiedliwych, ale grzeszników. Wtedy objawił, że jest Synem Bożym. 10. Bo gdyby nie przyszedł w ciele, jak ludzie mogliby na Niego spojrzeć i przeżyć? Nie mogą bowiem patrzeć z uwagą na słońce, wpatrując się bezpośrednio w jego promienie, mimo że jest ono dziełem Jego rąk i ostatecznie przestanie istnieć. 11. Dlatego Syn Boży przyszedł w ciele w tym celu, aby dopełnić sumy grzechów tych, którzy skazali Jego proroków na śmierć. 12. I oto dlaczego pozwolił sobie cierpieć. Albowiem Bóg mówi o ciosie, jaki wymierzyli w Jego ciało: „Uderzcie w pasterza, a rozproszą się owce stada”.17 13. Lecz On pragnął cierpieć w ten sposób, albowiem musiał cierpieć na drzewie. Ten bowiem, który prorokował o Nim, powiedział: „Ocal od miecza moją duszę” oraz „Przebij gwoździami moje ciało, ponieważ zgromadzenie [Lub: synagoga] złoczyńców powstanie przeciwko mnie”.18 14. Znowu mówi: „Oto wystawiłem plecy moje na biczowanie i policzki moje na uderzenia, a twarz moją uczyniłem jak twarda skała”.19

14 Iz 53,5. 7Lecz on zranion jest za nieprawości nasze, ztart jest za złości nasze: karność pokoju naszego na nim, a sinością jego jesteśmy uzdrowieni..

15 Prz 1,17Ano próżno zarzucają sieć przed oczyma skrzydlastych..

16 Rdz 1,26I rzekł: Uczyńmy człowieka na wyobrażenie i na podobieństwo nasze: a niech przełożony będzie rybom morskim, i ptastwu powietrznemu, i bestyom, i wszystkiéj ziemi, i nad wszelkim płazem który się płaza po ziemi..

17 Por. Za 13,7Mieczu! ocknij się na pasterza mego i na męża przyległego mi, mówi Pan zastępów: Uderz pasterza, a rozproszą się owce, i obrócę rękę moje na malutkie.; Mt 26,31Tedy im rzekł Jezus: Wszyscy wy zgorszenie weźmiecie ze mnie téj nocy; albowiem jest napisano: Uderzę pasterza, i rozproszą się owce trzody..

18 Ps 22,21. 17Wyrwij od miecza, Boże, duszę moję: a z ręki psiéj jedynaczkę moję..

19 Iz 50,6-7Ciało moje dałem bijącym, a policzki moje szczypiącym: twarzy mojej nie odwróciłem od łających i plujących na mię.. (Ss. 25, 27, 29)

6

A tak, kiedy wydał przykazanie, co powiedział? „Któż jest tym, który mnie stawia przed sądem? Niech mi się sprzeciwi! Albo kto oczyszcza samego siebie przede mną? Niech zbliży się do sługi Pana! 2. Biada wam, bo wszyscy zestarzejecie się jak szata i mól was zżere”.20 I ponownie, ponieważ został ustanowiony mocnym kamieniem użytym do miażdżenia, prorok mówi: „Oto rzucę w fundament Syjonu kamień drogocenny, wybrany, kamień węgielny, godny szacunku”. 3. Cóż więc mówi? „Ten, kto w niego wierzy, będzie żył na wieki”.21 Czyż więc nasza nadzieja jest zbudowana na kamieniu? Oby nigdy! Lecz mówi to dlatego, że Pan ustanowił swoje ciało w mocy. Mówi bowiem: „Ustanowił mnie twardą skałą”.22 4. I ponownie prorok mówi: „Kamień, który odrzucili budowniczowie, stał się kamieniem węgielnym”. I znowu mówi: „Oto dzień wielki i pełen chłaty, który uczynił Pan”.23 5. Piszę do was w słowach bardzo prostych, abyście zrozumieli. Jestem nędznym kozłem ofiarnym dla waszej miłości. 6. I cóż znowu mówi prorok? „Zgromadzenie [Or: synagoga] złoczyńców otoczyło mnie, otoczyli mnie jak pszczoły plaster miodu”,24 oraz: „Rzucili losy na moją szatę”.25 7. A zatem, ponieważ miał się objawić i cierpieć w ciele, jego cierpienie zostało objawione wcześniej. Prorok mówi bowiem o Izraelu: „Biada ich duszom, ponieważ uknuli zły spisek przeciwko sobie, mówiąc: »Zwiążmy sprawiedliwego, ponieważ jest dla nas ciężarem«”.26 8. Co mówi do nich drugi prorok, Mojżesz? „Oto co mówi Pan Bóg: »Wejdźcie do ziemi dobrej, którą Pan przysiągł dać Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi, i bierzcie ją w dziedzictwo, ziemię opływającą w mleko i miód«”.27 9. Dowiedzcie się, co mówi wiedza. „Miejcie nadzieję”, mówi, „w Jezusie, który wkrótce objawi się wam w ciele”. Człowiek jest bowiem cierpiącą ziemią. Ponieważ Adam został uformowany z oblicza ziemi. 10. Dlaczego zatem mówi: „Do ziemi dobrej, ziemi opływającej w mleko i miód”? Błogosławiony jest nasz Pan, bracia, który złożył w nas mądrość i wiedzę o swoich tajemnicach. Prorok wypowiada bowiem przypowieść o Panu. Któż ją zrozumie, jeśli nie ten, kto jest mądry i wykształcony, kto kocha swego Pana? 11. Skoro więc odnowił nas przez przebaczenie naszych grzechów, uczynił nas innym rodzajem ludzi, abyśmy mieli duszę dzieci, tak jakby faktycznie stwarzał nas na nowo. 12. Pismo Święte mówi bowiem o nas, kiedy mówi do swojego Syna: „Uczyńmy człowieka na nasz obraz i podobieństwo i niech panują nad dzikimi zwierzętami ziemi, ptakami na niebie i rybami morskimi”.28 Kiedy tylko Pan ujrzał naszą piękną postać, rzekł: „Bądźcie płodni i namnażajcie się, i napełniajcie ziemię”.29 Wypowiedział te słowa do Syna. 13. Ponownie wam pokażę, jak do nas przemawia. W ostatecznych dniach uczynił jeszcze drugą ludzką postać. I Pan mówi: „Oto! Czynię rzeczy ostateczne takimi jak pierwsze”.30 Dlatego prorok ogłosił: „Wejdźcie do ziemi opływającej w mleko i miód i panujcie nad nią”.31 14. Zobaczcie więc, że zostaliśmy uformowani na nowo, tak jak mówi ponownie w innym proroku: „Oto, mówi Pan, usunę z tego ludu ich kamienne serca” (to znaczy od tych, których Duch Święty przewidział) „i wleję w ich wnętrze serca z ciała”.32 Miał się bowiem objawić w ciele i zamieszkać wśród nas. 15. Mieszkaniem naszego serca bowiem, moi bracia, jest świątynia święta dla Pana. 16. Ponieważ Pan mówi ponownie: „I jakże stawię się przed Panem, moim Bogiem, i zostanę uwielbiony?”33 Odpowiada: „Będę cię wysławiał w zgromadzeniu [Or: kościół] moich braci i śpiewał ci chwałę pośród zgromadzenia [Or: kościół] świętych”.34 I tak oto jesteśmy tymi, których wprowadził do dobrej ziemi. 17. Dlaczego zatem mówi o mleku i miodzie? Ponieważ dziecko jest karmione najpierw miodem, a potem mlekiem. Podobnie i my, gdy będziemy karmieni wiarą w obietnicę, a następnie słowem, będziemy żyć jako panowie nad ziemią. 18. Powiedział już bowiem powyżej: „Niech się rozmnażają i namnażają, i panują nad rybami”.35 Któż może teraz panować nad dzikimi zwierzętami, rybami i ptakami na niebie? Musimy bowiem zdać sobie sprawę, że panowanie jest kwestią władzy, tak że ten, kto wydaje rozkazy, jest panem. 19. Ponieważ nie dzieje się to teraz, powiedział nam, kiedy to nastąpi, kiedy sami zostaniemy udoskonaleni, aby stać się dziedzicami przymierza Pana.

20 Iz 50,8-9Blisko jest, który mię usprawiedliwia: któż mi się sprzeciwi? Stańmy spotem: kto jest adwersarzem moim? niech ku mnie przystąpi..

21 Iz 28,16Przeto to mówi Pan Bóg: Oto ja założę w fundamenciech Syon kamień, kamień doświadczony, węgielny, kosztowny, na fundamencie fundowany: kto uwierzy, niech się nie kwapi..

22 Iz 50,7Pan Bóg wspomożyciel mój, przełom się nie zawstydził. Przetóżem postawił twarz moje jako najtwardszą skałę, i wiem, że się nie zawstydzę..

23 Ps 118,22. 24Kamień, który odrzucili budujący, ten się stał głową węgła.; por. 1 P 2,7Wam tedy wierzącym cześć; a niewierzącym kamień, który odrzucili budujący, ten się stał głową węgielną,.

24 Ps 22,16Wyschła jako skorupa siła moja, a język mój przysechł do podniebienia mego: i obróciłeś mię w proch śmierci.; 118,12.

25 Ps 22,18Policzyli wszystkie kości moje: a oni przypatrowali się i patrzyli na mię..

26 Iz 3,9-10Poznanie oblicza ich odpowiedziało im: a grzech swój jako Sodoma opowiadali a nie taili. Biada duszy ich; bo im oddano złości..

27 Wj 33,1. 3I rzekł Pan do Mojżesza, mówiąc: Idź, rusz się z tego miejsca, ty i lud twój, któryś wywiódł z ziemie Egipskiéj do ziemie, którąm przysiągł Abrahamowi, Izaakowi i Jakóbowi, mówiąc: Nasieniu twemu dam ją..

28 Rdz 1,26I rzekł: Uczyńmy człowieka na wyobrażenie i na podobieństwo nasze: a niech przełożony będzie rybom morskim, i ptastwu powietrznemu, i bestyom, i wszystkiéj ziemi, i nad wszelkim płazem który się płaza po ziemi..

29 Rdz 1,28I błogosławił im Bóg, i rzekł: Rośćcie i mnóżcie się, i napełniajcie ziemię, a czyńcie ją sobie poddaną: i panujcie nad rybami morskiemi, i nad ptastwem powietrznem, i nade wszemi zwierzęty, które się ruchają na ziemi..

30 Źródło nieznane.

31 Wj 33,3I abyś wszedł do ziemie płynącéj mlekiem i miodem; bo nie pójdę z tobą, boś jest lud twardego karku: bych cię snadź nie wytracił na drodze..

32 Ez 11,19I dam im serce jedno, i ducha nowego dam do wnętrzności ich, i odejmę serce kamienne z ciała ich i dam im serce mięsiste,.

33 Ps 42,4Były mi łzy moje za chleb we dnie i w nocy: gdy mi mówią co dzień: Kędyż jest Bóg twój?.

34 Ps 22,22. 25Wybaw mię z paszczeki lwiéj: a od rogów jednorożcowych uniżenie moje..

35 Rdz 1,28I błogosławił im Bóg, i rzekł: Rośćcie i mnóżcie się, i napełniajcie ziemię, a czyńcie ją sobie poddaną: i panujcie nad rybami morskiemi, i nad ptastwem powietrznem, i nade wszemi zwierzęty, które się ruchają na ziemi.. (Str. 31, 33, 35)

9

Mówi bowiem ponownie o uszach, wskazując, jak obrzezał nasze serca. Pan mówi u proroka: „Byli mi posłuszni z tego, co usłyszeli swoimi uszami”.41 I znowu mówi: „Ci, którzy są daleko, wyraźnie usłyszą; będą wiedzieć, co uczyniłem”.42 Oraz: „Obrzeżcie wasze serca”43, mówi Pan. 2. Znowu mówi: „Słuchaj, o Izraelu, albowiem tak mówi Pan, Bóg wasz”.44 I znowu prorokuje Duch Pański: „Któż to jest, który pragnie żyć na wieki? Niech wyraźnie usłyszy głos mojego sługi”.45 3. Znowu mówi: „Usłysz, o niebo, i nadstaw ucha, o ziemio, albowiem Pan powiedział te rzeczy jako świadectwo”.46 I znowu mówi: „Słuchajcie słowa Pańskiego, władcy tego ludu”.47 I znowu mówi: „Usłyszcie, o dzieci, głos wołającego na pustyni”.48 Tak obrzezał nasz słuch, abyśmy po usłyszeniu słowa mogli uwierzyć. 4. Ale nawet obrzeżanie, któremu ufali, zostało unieważnione. Powiedział bowiem, że obrzeżanie nie jest kwestią ciała. Lecz oni przekroczyli Jego prawo, ponieważ pouczył ich zły anioł. 5. Mówi do nich: „Tak mówi Pan, Bóg wasz” (tutaj znajduję przykazanie) „Nie siejcie pośród cierni; obrzeżcie się dla swojego Pana”.49 I co mówi? „Obrzeżcie zatwardziałość waszych serc i nie czyńcie twardymi waszych karków”.50 Albo rozważcie ponownie: „Oto, mówi Pan, wszystkie narody są nieobrzezane na napletkach swoich, lecz ten lud jest nieobrzezany w swoich sercach”.51 6. Ale powiesz: „Jednakże lud został obrzezany jako pieczęć [przymierza]”. Lecz każdy Syryjczyk i Arab oraz wszyscy kapłani idoli również są obrzezani. Czy zatem oni należą do Jego przymierza? Nawet lud Egiptu jest obrzezany! 7. Dowiedzcie się zatem o wszystkim w pełni, dzieci miłości. Albowiem Abraham, który jako pierwszy dokonał obrzezania, przeglądał się w Duchu ku Jezusowi, gdy obrzezywał. Otrzymał bowiem niezmienne pouczenia o trzech literach. 8. Albowiem powiedziano: „Abraham obrzezał osiemnaście i trzystu mężczyzn ze swojego domu”.52 Jakaż więc wiedza została mu dana? Zauważcie, że najpierw wspomina osiemnaście, a potem, po przerwie, trzystu. Liczba osiemnaście [po grecku] składa się z Joty [J], czyli 10, oraz Ety [E], czyli 8. Tam macie Jezusa.53 A ponieważ krzyż miał mieć łaskę w literze Tau [T], podaje następnie trzystu, czyli Tau. I tak ukazuje imię Jezusa przez pierwsze dwie litery, a krzyż przez pozostałą. 9. Albowiem Ten, który złożył w nas wszczepiony dar swojego przymierza, wiedział te rzeczy. Nikt nie nauczył się ode mnie bardziej wiarygodnej nauki. Wiem jednak, że jesteście jej godni.

41 Ps 18,44Wyrwiesz mię z przeciwności ludu: postanowisz mię głową narodów..

42 por. Iz 33,13Słuchajcie, którzyście daleko, com uczynił, a bliscy poznajcie moc moję..

43 Iz 33,13Słuchajcie, którzyście daleko, com uczynił, a bliscy poznajcie moc moję.; Jr 4,4Obrzeżcie się Panu, a odejmijcie odrzezki serc waszych, mężowie Juda, i obywatele Jeruzalem! aby snadź nie wyszło jako ogień rozgniewanie moje a zapaliłoby się, i nie byłby, ktoby ugasił, dla złości myśli waszych..

44 Por. Jr 7,2-3Stań w bramie domu Pańskiego a powiadaj tam to słowo i mów: Słuchajcie słowa Pańskiego, wszystek Juda, którzy wchodzicie przez te bramy, abyście się kłaniali Panu.; Ps 34,12-13Pójdźcie sam synowie, słuchajcie mię: bojaźni Pańskiéj nauczę was..

45 Por. Ps 34,12-13Pójdźcie sam synowie, słuchajcie mię: bojaźni Pańskiéj nauczę was.; Iz 50,10Kto między wami bojący się Pana, słuchający głosu sługi jego? Kto chodził w ciemnościach, a nie ma światła, niech ma nadzieję w imieniu Pańskiem, a niech się spuści na Boga swego.; Wj 15,26Mówiąc: Jeźli usłuchasz głosu Pana, Boga twego, a będziesz przed nim dobrze czynił i będziesz posłuszen rozkazaniu jego, i będziesz strzegł wszystkich przykazań jego: żadnéj niemocy, którąm włożył na Egipt, nie przywiodę na cię; jam bowiem….

46 Por. Iz 1,2Słuchajcie niebiosa, a weźmij w uszy, ziemio! albowiem Pan mówił: Wychowałem syny i wywyższyłem, a oni mię wzgardzili..

47 por. Iz 1,10Słuchajcie słowa Pańskiego, książęta Sodomskie! weźcie w uszy zakon Boga naszego, ludu Gomorski!; 28,14.

48 Por. Iz 40,3Głos wołającego na puszczy: Gotujcie drogę Pańską, proste czyńcie na puszczy ścieżki Boga naszego..

49 Jr 4,3-4Bo to mówi Pan mężowi Judzkiemu i Jerozolimskiemu: Rozkopajcie sobie nowinę, a nie siejcie na cierniu..

50 por. Pwt 10,16A tak obrzeżcie odrzezek serca waszego, a karku waszego daléj nie zatwardzajcie;.

51 Jr 9,26Egipt i Judę i Edom i syny Ammonowe i Moaba i wszystkie, którzy są podstrzyżeni na długi włos, mieszkający na puszczy; bo wszystkie narody mają odrzezek, i wszystek dom Izraelów nieobrzezani są sercem..

52 Por. Rdz 14,14Co usłyszawszy Abram, to jest, iż poiman Lot, brat jego, zebrał gotowych domowych sług swoich trzy sta i ośmnaście: i pogon uczynił aż do Dan.; 17,23.

53 To znaczy: liczba osiemnaście po grecku to JE, wzięte tutaj jako skrót imienia „Jezus”. (S. 43, 45, 47)

12

W podobny sposób wypowiada inne oświadczenie o krzyżu u innego proroka, który mówi: „»Kiedy te rzeczy się wypełnią?«mówi Pan. »Gdy drzewo padnie i podniesie się, i gdy krew spłynie z drzewa«”.67 Znowu macie orędzie o krzyżu i o Tym, który miał zostać ukrzyżowany. 2. I mówi on ponownie Mojżeszowi, gdy Izrael został zaatakowany przez obcy lud, aby przypomnieć napadniętym, że zostali wydani na śmierć z powodu swoich grzechów. Duch przemawia do serca Mojżesza, aby uczynił typ krzyża i Tego, który miał cierpieć, aby, jak mówi, zrozumieli, że jeśli odmówią pokładania w Nim nadziei, będą atakowani na wieki. I tak Mojżesz układał broń jeden na drugiej w środku bitwy, stojąc wysoko ponad całym ludem i wyciągając ręce; i tak Izrael ponownie odniósł zwycięstwo. Ale potem, gdy opuszczał ręce, zaczynano ich zabijać.68 3. Dlaczego tak było? Aby wiedzieli, że nie mogą być zbawieni, jeśli nie będą pokładać w Nim nadziei. 4. I znowu u innego proroka mówi: „Przez cały dzień wyciągałem swoje ręce do ludu nieposłusznego i sprzeciwiającego się mojej prawej drodze”.69 5. Znowu Mojżesz czyni typ Jezusa, ukazując, że musiał on cierpieć i że ponownie da życie, Tego, o którym będą myśleć, że go zgładzili. Ten typ pojawił się w znaku danym, gdy Izrael upadał. Ponieważ Pan sprawił, że każdy wąż ich kąsał i umierali (ponieważ akt przestępstwa wyszedł od Ewy przez węża). Miało to ich przekonać, że zostaną wydani na udrękę śmierci z powodu swego przestępstwa. 6. Co więcej, mimo że sam Mojżesz wydał to polecenie: „Nie będziesz miał żadnego odlanego lub rzeźbionego wizerunku jako swojego boga”70, sam taki uczynił, aby objawić typ Jezusa. I tak Mojżesz uczynił miedzianego węża, wystawił go na widok publiczny i wezwał lud przez ogłoszenie. 7. A kiedy zgromadzili się razem, błagali Mojżesza, aby zaniósł za nimi modlitwę, aby zostali uzdrowieni. Lecz Mojżesz rzekł do nich: „Gdy ktokolwiek z was zostanie ukąszony, niech przyjdzie do węża wystawionego na drzewie i ma nadzieję, wierząc, że choć martwy, może on przywrócić człowieka do życia; a wtedy natychmiast zostaniecie zbawieni [lub uzdrowieni]”. I tak uczynili.71 Znowu macie chwałę Jezusa w tych rzeczach, albowiem wszystko jest w Nim i dla Niego. 8. Znowu, dlaczego Mojżesz mówi do Jezusa, syna Naue [Lub: Jozuego, syna Nun; Jezus to grecki odpowiednik hebrajskiego imienia Jozue], gdy nadał to imię temu, który był prorokiem, aby cały lud słuchał tylko jego? Ponieważ Ojciec objawia wszystko o swoim Synu Jezusie. 9. I tak, po tym jak Mojżesz nadał Jezusowi, synowi Naue, to imię, posłał go jako zwiadowcę na zwiady po ziemi i rzekł: „Weź do rąk małą księgę i zapisz, co mówi Pan, że w dniach ostatecznych Syn Boży wytnie w pień cały dom Amaleka”.72 10. Znowu widzicie Jezusa, nie jako syna człowieczego, lecz jako Syna Bożego, objawionego tutaj w ciele jako typ. A zatem, ponieważ mają powiedzieć, że Chrystus jest synem Dawida, sam Dawid wypowiada proroctwo w pełnej czci trwodze, rozumiejąc błąd grzeszników: „Rzekł Pan do Pana mego: »Siądź po prawicy mojej, aż uczynię nieprzyjaciół twoich podnóżkiem stóp twoich«”.73 11. I znowu Izajasz mówi co następuje: „Tak mówi Pan do Chrystusa mego: »Uchwyciłem go za prawicę, aby narody mu się poddały, i pokruszę potęgę królów«”.74 Zobacz, jak Dawid nazywa Go Panem; nie nazywa Go synem.

67 4 Ezdr 4,33; 5,5.

68 Por. Wj 17,8-13I przyszedł Amalek, i walczył przeciwko Izraelowi w Raphidym..

69 Por. Iz 65,2Rozciągałem ręce moje przez wszystek dzień do ludu niewiernego, który chodzi drogą nie dobrą za myślami swemi..

70 Por. Kpł 26,1Ja Pan, Bóg wasz. Nie będziecie sobie czynić bałwana ani ryciny, ani znaków stawiać będziecie, ani kamienia znacznego postawicie w ziemi waszéj, żebyście się mu kłaniali; bom Ja jest Pan, Bóg wasz.; Pwt 27,15Przeklęty człowiek, który działa rycinę i zlicinę, brzydliwość Pańską, robotę rąk rzemieślniczych, i stawi ją w skrytości. A odpowie wszystek lud, i rzecze: Amen..

71 Por. Lb 21,4-8I ruszyli się z góry Hor drogą, która wiedzie do morza czerwonego, aby obeszli ziemię Edom: i począł sobie tęsknić lud w drodze i w pracy..

72 Por. Wj 17,14I rzekł Pan do Mojżesza: Napisz to dla pamięci w księgi i podaj uszom Jozuego; bo wygładzę pamiątkę Amalekowę pod niebem..

73 Ps 110,1Psalm Dawidowi. Rzekł Pan Panu memu: Siedź po prawicy mojéj, aż położę nieprzyjacioły twoje podnóżkiem nóg twoich..

74 Por. Iz 45,1To mówi Pan pomazańcowi memu, Cyrusowi, któregom ujął prawicę, abych podbił przed nim narody, a grzbiety królów obrócił, i otworzył przed nim wrota, a bramy nie będą, zamknione.. (S. 57, 59, 61)

List do Diogneta

7

Albowiem, jak powiedziałem, nie jest to ziemskie odkrycie, które im przekazano, ani też śmiertelna myśl nie zasługuje w ich mniemaniu na tak pilną pieczę. Nie powierzono im także zarządzania tajemnicami wyłącznie ludzkimi. 2. Lecz sam wszechmogący Bóg, Stwórca wszystkich rzeczy i Niewidzialny, wszczepił i ustanowił w ich sercach prawdę i święte słowo z nieba, które nie może być pojęte przez ludzi. Aby to uczynić, nie posłał, jak mogłoby się wydawać, jednego ze swoich sług, ani anioła, ani władcy, ani nikogo z tych, którzy zarządzają ziemskimi sprawami lub którym powierzono sprawy niebieskie, lecz posłał samego rzemieślnika i stwórcę wszystkich rzeczy, przez którego stworzył niebiosa, przez którego zamknął morze w jego własnych granicach, którego tajemnice wiernie strzegą wszystkie elementy stworzenia, od którego słońce otrzymało nakaz strzeżenia dróg, którymi wędruje za dnia, któremu księżyc posłusznie rozkazuje świecić w nocy, któremu gwiazdy są posłuszne, podążając za biegiem księżyca, przez którego wszystko jest uporządkowane, ułożone i poddane: niebiosa i to, co w niebiosach, ziemia i to, co na ziemi, morze i to, co w morzu, ogień, powietrze, otchłań, istoty w wysokościach, istoty w głębinach i istoty pośrodku, to właśnie Go posłał do nich. 3. Czy więc posłał Go, jak można by przypuszczać, aby panował w tyranii, strachu i trwodze? 4. W żadnym wypadku. Lecz z łagodnością i pokorą, jak król posyłający własnego syna, posłał Go jako króla; posłał Go jako boga (hos theon); posłał Go jako człowieka do ludzi. Posłał Go, aby przyniósł zbawienie i przekonanie, a nie po to, by przymuszać, albowiem Bóg nie działa poprzez przymus. 5. Posłał Go, aby wzywał, a nie prześladował. Posłał Go, aby okazał swoją miłość, a nie sądził. 6. Albowiem później posłał Go na sąd, a któż ostał się będzie wobec Jego przyjścia?… 7. Czyż nie widzicie2, jak są rzucani dzikim zwierzętom, aby zaparli się Pana, a jednak nie zostają pokonani? 8. Czyż nie widzicie, że im bardziej tłum jest karany, tym bardziej inni pomnażają swą liczbę? 9. Rzeczy te nie wydają się dziełami ludzkimi. Są one mocą Bożą; są one dowodami Jego przyjścia.

8

Któż bowiem wcześniej miał jakiekolwiek pojęcie o tym, kim jest Bóg, zanim On przyszedł? 2. Czy też przyjmujecie próżne i niedorzeczne nauki owych zwodniczych filozofów, z których jedni twierdzili, że Bóg jest ogniem (do którego sami mają wkrótce trafić, to właśnie nazywają Bogiem!), drudie wodą, a inni jednym z pozostałych elementów stworzonych przez Boga? 3. A gdyby którakolwiek z tych nauk była do przyjęcia, wówczas każda z innych rzeczy stworzonych przez Boga mogłaby również wydawać się Bogiem. 4. Lecz poglądy te są złudzeniem i oszustwem zwodzicieli. 5. Albowiem nikt Go ani nie widział, ani nie objawił, lecz On sam siebie objawił. 6. I objawił samego siebie przez wiarę, przez którą jedyną wolno człowiekowi ujrzeć Boga. 7. Bóg bowiem, Władca i Stwórca wszystkich rzeczy, Ten, który stworzył wszystko i uporządkował, był nie tylko miłosierny, ale i cierpliwy. 8. Istotnie, zawsze taki był, jest i będzie: łaskawy, dobry, wolny od gniewu i prawdziwy. On jeden jest dobry. 9. A gdy powziął wielką i niewysłowioną myśl, wyjawił ją samemu tylko swojemu dziecku. 10. I tak, dopóki otaczał ją tajemnicą i zachowywał swój mądry zamysł dla siebie, wydawał się nie dbać o nas ani zważać na nas. 11. Lecz gdy objawił go przez swoje umiłowane dziecko i ukazał rzeczy przygotowane od początku, podzielił się z nami wszystkim naraz, abyśmy mogli uczestniczyć w Jego dobrych uczynkach, ujrzeć je i pojąć. Któż spośród nas kiedykolwiek by się tego spodziewał?

9

A zatem, uporządkowawszy wszystko sam przez się, wraz ze swoim dzieckiem, pozwolił nam, podczas gdy trwały jeszcze dawne czasy, unosić się przez nieuporządkowane namiętności, jak nam się podobało, porwanym przez nasze przyjemności i pragnienia. Nie czerpał żadnej radości z naszych grzechów, lecz znosił je. Nie pochwalał też dawnego czasu nieprawości, lecz stwarzał obecny wiek sprawiedliwości, tak abyśmy, choć w tamtym czasie nasze czyny dowodziły, że jesteśmy niegodni życia, mogli w teraźniejszości stać się godnymi dzięki dobroci Boga. A kiedy udowodniliśmy, że o własnych siłach nie potrafimy wejść do królestwa Bożego, zostaliśmy do tego upełnomocnieni mocą Bożą. 2. Albowiem nasz nieprawy sposób życia dojrzał i stało się całkowicie jasnym, że w ostatecznej nagrodze może spodziewać się jedynie kary i śmierci. Lecz oto, gdy nadszedł czas, który Bóg zaplanował, by wreszcie objawić swoją dobroć i moc (O najwyższa dobroczynności i miłości Boży!), nie znienawidził nas, nie zgładził ani nie żywił do nas urazy. Lecz był cierpliwy, znosił nas, a ulitowawszy się nad nami, wziął nasze grzechy na siebie. Wydał własnego Syna jako okup za nas, świętego za bezbożnych, niewinnego za złoczyńców, sprawiedliwego za niesprawiedliwych, tego, który jest niezniszczalny, za zniszczalnych, tego, który jest nieśmiertelny, za śmiertelnych. 3. Cóż bowiem innego mogło zakryć nasze grzechy jak tylko sprawiedliwość tego Jednego? 4. W jaki sposób my, którzy byliśmy bezbożni i niepraktykujący, mogliśmy zostać uznani za sprawiedliwych wyłącznie przez Syna Bożego? 5. O słodka wymianie! O niewysłowione stworzenie! O niespodziewane dzieła dobroczynności! Że bezprawne czyny wielu zostały zakryte przez Tego, który był sprawiedliwy, a sprawiedliwość Jednego usprawiedliwiła wielu, którzy byli bezprawni! 6. Ponieważ w dawnych czasach wyraźnie pokazał, że z samej naszej natury nie mogliśmy pozyskać życia, a teraz objawił Zbawiciela, który ma moc zbawić nawet to, co jest bezsilne, ze względu na oba te względy pragnął, abyśmy uwierzyli w Jego dobroć, uważali Go za naszą mamkę, ojca, nauczyciela, doradcę, lekarza, umysł, światłość, honor, chwałę, siłę i życie, i abyśmy nie troszczyli się o to, co włożyć na siebie lub co jeść. (Str. 143, 145, 147, 149, 151)

Dalsza lektura

Spostrzeżenia z Listu Barnaby

Atenagoras, Teofil i Diognet o Trójcy Świętej

WIĘCEJ STAROŻYTNYCH ŚWIADKÓW BÓSTWA CHRYSTUSA